یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢ - عرفان حافظ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٥٢

شیخ العرفاست و بحق او را «شیخ اکبر» لقب دادهاند. بعد از او عرفان رنگ و بوی دیگر پیدا کرد. شاخصیت او در عرفان که بهطور مطلق تحت عنوان شیخ از او یاد میشود از شاخصیت بوعلی که شیخ در فلسفه است و شیخ طوسی که شیخ مطلق فقه است در میان قدما و شیخ انصاری که شیخ مطلق فقه و اصول است در چند سال اخیر و شیخ عبدالقاهر که شیخ مطلق فن فصاحت و بلاغت است و سعدی که شیخ مطلق شعر فارسی است، بیشتر هست و کمتر نیست.

محیی الدین غوغای عرفانی در جهان اسلام از اندلس گرفته تا مصر و شام و ایران و ترکیه و هند برانگیخت. صدرالدین قونوی اهل قونیه، فخرالدین عراقی، ابن الفارض مصری، داود قیصری، عبدالرزاق کاشانی، مولوی بلخی رومی، محمود شبستری، حافظ، جامی و صدها نفر دیگر تحت تأثیر اویند و احیاناً شاگرد و دست پرورده و یا شاگردِ شاگرد اویند. آقای زرین کوب در ارزش میراث صوفیه، ص ١٤٢ میگوید:

... فصوص الحکم خلاصه فلسفه وحدت وجود صوفیه است و محققان صوفیه بعد از محیی الدین، علی الخصوص شعرای صوفیه ایران از آن بهره بسیار یافتهاند.

در ص ١٤٤ میگوید:

مطالعه اشعار او (محیی الدین) نشان میدهد که بیشتر آنها تحت تأثیر شوق و درد واقعی سروده شده و از معانی لطیف و حالهای عالی مشحون است و در بعضی موارد حتی رنگ و بوی شعر فارسی در کلام او هست و ظاهر آن است که بعضی از شاعران ایران خاصه از قرن هشتم به بعد از تأثیر افکار و حالات و اسلوب او برکنار نبودهاند.