یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧١ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٧١

صفحه ٣٧:

قوانین هر اندازه از زمان تصویب آنها دورتر شوند همان اندازه ممکن است نسبت به دعاوی و اختلافات جدید مردم که مولود مدنیت جدید و احتیاجات جدید آنان است نارساتر باشند.

رویه قضایی است که میتواند قانون سابق و قدیمی را با اوضاع و احوال و مقتضیات عصر جدید متناسب سازد و آن را ثابت نگه دارد و از دستبرد نسخ و ابطال محفوظ نماید ... منظور از رویه قضایی روش و رویهای است که قسمت عمده از دادگاههای دادگستری در حل و فصل، از ماهیت دعاوی اتخاذ مینمایند. قسمت عمده از ترقیات علمی حقوقی اروپاییان مدیون تطور و تکاملی است که در رویه قضایی دادگاههای آنان به تناسب مقتضیات مدنیت و تغییرات در شؤون اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی حاصل شده است. توجه آنان در این تطورات به فعلیت دادن عدالت در روابط حقوقی مردم میباشد و چنین توجه سبب شده که اصول و قواعد حقوق اروپایی در سده بیستم به قواعد و مبانی فقه اسلامی نزدیکتر شوند و از مبانی سابق حقوق آنان دورتر گردند.

تکامل حقوق، یعنی توجه به روح نه پیکر:

مقصود از رویه قضایی در حقیقت تفسیر قانون با توجه به روح قانون که عدالت است میباشد. ما گاهی به سوابق احکام بعضی مجتهدین که روح را در نظر گرفتهاند استناد میکنیم، مثل استناد به عمل میرزای شیرازی بزرگ که به مرحوم آقای صدر دستور طلاق زنی را که با شوهرش به هیچ وجه سازش نمیکرد داد.

ای عجب که دیگران به روح اسلامی نزدیک میشوند ولی فقهای ما توجه ندارند که اصل «ان اللَّه یأمر بالعدل و الاحسان» به منزله روح و مشخص سایر مقررات حقوقی اسلامی است و لهذا بر ظواهر و قوالب جمود میکنند و روح را از دست میدهند.