یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٦ - یادداشت خیر و شر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٤٠٦

مینالیم. در اصطلاح فارسیهای قدیم از بدیها، تاریکی و ظلمت و از خوبیها، نور و روشنایی تعبیر میشده است. همچنین است مصائب جانی، مالی، حیثیتی و غیره. همچنین گناهان از قبیل زنا، سرقت، دروغ. در این جهان، هستی و نیستی، حیات و موت، لذت و رنج، سلامت و بیماری، پیری و جوانی، خوشبختی و بدبختی توأم است. به قول سعدی: گنج و مار و گل و خار و غم و شادی بهم است. دار بالبلاء محفوفة و بالغدر معروفة.

و نواقص از قبیل تشویهات در خلقت: کوریها، کریهای مادرزاد، مفلوجها، حیوانات دوسر و از همه بالاتر کمبود روزی نسبت به روزی خوار که منجر به تنازع بقا و قانون آکل و مأکول در جاندارها میگردد.

٤. مسأله شرور و بدیها- و شاید زواید و نواقص در خلقت نیز- سه فکر را در فلسفه بوجود آورده است [١] که هرسه منافی توحید است: یکی ثنویت و اعتقاد به دو مبدأ اصلی از راه عدم امکان صدور شر از فاعل خیر، و دیگر انکار وجود علم و مشیت و اراده در کار هستی از راه وجود نقصها و زواید و لغوها، و سوم عدم عدالت از راه تبعیضها و ظلمها. اشکال خیر و شر از نظر بعضیها مخصوصاً غربیها عویصه ترین اشکال توحید است و جز اینکه بگوییم (به عقیده آنها) لاینحل است راهی نداریم.

مسلماً و قطعاً منشأ شک و تردید فلاسفه شکاک و منشأ بدبینی فلاسفه بدبین و غیر آنها مانند بسیاری از مردم عادی، وجود همین بدیهاست. میگویند اگر خدایی هست باید جریان عالم اینطور نباشد. همینکه ما همیشه آرزو میکنیم و دعا میکنیم که آنچه هست عوض بشود و بهتر شود، دلیل بر این است که گردش عالم را