یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٥ - یادداشت حکومت اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٨٥

یادداشت حکومت اسلامی

١. در اینجا دو مسأله است: یکی اینکه در هر حکومت، قانون و قانونگذار ضرورت دارد و آیا اسلام اجازه قانونگذاری به مردم میدهد یا نه؟

جواب این است که اسلام یک سلسله قوانین اصلی و ضروری و کلی [دارد] که کادر اساسی قوانین را تشکیل داده ولی در داخل آن کادر اجازه جعل و وضع قوانین داده است و البته در خود آن قوانین نیز در موارد تزاحم دو اصل یا ضرر و حرج و یا مصلحت اکتشافی عقلی، اجازه اجتهاد داده است.

دیگر اینکه مجری قانون و واضع قانون (در مواردی که باید وضع کرد) چه کسانی هستند؟ و به عبارت دیگر چه افرادی صلاحیت دارند که قوه مقننه و قوه مجریه و قوه قضائیه را تشکیل دهند؟

در مورد قوه قضائیه تکلیف روشن است. از نظر فقه اسلامی اجتهاد و عدالت دو شرط اصلی است. اما اجتهاد در سیستمهای حقوقی دیگر در عصر حاضر به منزله شرط اجتهاد در فقه اسلامی شمرده میشود. به عبارت دیگر، اجتهاد در حقوق اسلامی اخص است از اجتهاد در فقه اسلامی به معنی و مفهومی که امروز وجود دارد.

و اما اینکه شرایط قانونگذار چیست؟ مسلماً قانونگذار در حدودی که میخواهد در مفاد مقررات اصلی اجتهاد کند باید مجتهد و متخصص باشد و در حدودی که میخواهد در داخل آن قوانین اصلی قوانینی وضع کند ضرورت ندارد شخصاً مجتهد باشد ولی باید به تصویب مجتهد جامع الشرایط برسد.

و اما اینکه چه کسانی میتوانند متصدی اجرای قوانین باشند و به اصطلاح اجزای دولت را تشکیل دهند؟ اولًا چه شرایطی باید واجد باشند؟ ظاهراً تردیدی نیست که باید فاسق و یا متجاهر به فسق نباشند ولی عدالت بعید است که شرط باشد، هر چند از مفاد