یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٥

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٤٣٥

ضعیف نبود قوی چه رونقی داشت؟ اگر دره نبود کوه نبود، اگر رنج و محرومیت نبود لذت و موفقیت نبود، اگر زشتی نبود زیبایی هم نبود. در یک تابلو زیبا آیا وجود سایه و روشن نیست که به آن پرده زیبا تناسب میدهد؟ اگر سایه نباشد روشنی چه معنی دارد؟ و اگر این تضاد نبود و تابلو از روشنی محض ساخته شده بود، چه قدر و قیمتی داشت؟ آیا در کارگاه هستی این بلندی و پستی، خود یگانه دلیل نظام و عدالت و تناسب نیست؟ ... اگر در برابر ما شیطان و هوای نفس وجود نمیداشت، پس عقل در ولایت ما هیچ کاره بود. قوّت اراده ما وقتی آشکار میشود که در مقابل خارهای مصائب مقاومت کرده و کوه غم را با یک تبسم آب نماییم. اگر پیغمبر در میان قوم نادانی ظهور نمیکرد و با کمال جد و جهد در پی اصلاح آنان برنمی آمد، چرا بزرگ میشد؟

٣. شاید بشود گفت که شرور را از نظر بررسی آثار آنها باید به سه قسم تقسیم کرد:

سه نوع شرّ:

الف. فناها و نیستیها و مرگها ب. تفاوتها و تبعیضها که منشأ سوء ظن به عدل الهی میشود ج. مصائب و سختیها و شداید.

فناها و نیستیها:

در باب فناها و نیستیها و مرگها باید گفت در اینجا سه مطلب است. اول اینکه این مرگها و فناها مقدمه پیدایشها و هستیها و حیاتهای دیگری است، این امکان را در ماده به وجود میآورد که صورتها و فعلیتهای جدیدی پدید آید. این توهم از آنجا پیدا شده که خیال کردهاند هرچه به وجود میآید ابتدا به ساکن از کتم عدم به وجود میآید و بعد هم یکباره نیست و نابود مطلق میگردد. پس این سؤال پیش میآید که چرا به وجود آورد و چرا از میان برد؟ اینطور نیست، کل حادث مسبوق بقوّة و مادة تحملها. آنچه پدید میآید، نقشهایی و فعلیتهایی است که بر صفحه ماده نقش میبندد. آنچه از نو