یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٨ - خطابه و منبر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٣٤٨

٢٩. حالا باید ببینیم که خوشبختانه اگر آن کرسی خطابه را از دست ما گرفتهاند، این یکی هست و ما میتوانیم همان را نمونه قرار دهیم، و بعلاوه قسمتی از امر به معروف و نهی از منکر یعنی تذکرات قولی در منابر عمل میشود. حالا باید ببینیم خطیب چه شرایطی باید داشته باشد، یعنی خطابه و منبر باید روی چه اصولی باشد. به عبارت دیگر، امروز خطبا و وعاظ هم خطیباند و هم واعظ و هم متکلم و مبین اصول عقاید و هم سخنگوی دولت دین و هادی و راهنمای قوم.

پس باید خطابه هاشان روی چه شرایطی باشد؟ و البته آن شرایط مجموعاً از همان سه اصلی که در حدیث فضل بن شاذان هست استنباط میگردد:

شامه تیز:

الف. شامه تیز- چنانکه در نمره ٣ گفته شد- یعنی قدرت پیش بینی بحرانهایی که به وجود میآید داشته باشند، در جلو قافله حرکت کنند نه در پشت سر قافله زار بزنند. این مطلب لازمه آن جمله است که فرمود: مردم را به مصالح دینی و دنیویشان آگاه سازند. این بدون وقوف بر جریان کارهای کشور و جریانهایی که در دنیا هست امکان پذیر نیست. همان طوری که در دفتر ٤٠، نمره ٣٩ گفته شد تنها ترمز نباشند، یک جا رل را بپیچند و یک جا گاز بدهند، آقا شیخ ترمز نباشند.

سخن باید قابل جذب باشد:

ب. رعایت اینکه سخنشان علاوه بر صدق، قابل جذب باشد چنانکه در نمره ٥ اشاره کردیم. این شرط معنیاش این است که بیان هر مطلب باید متناسب باشد با وضع حاضر و مخصوص جامعه، مانند غذایی باشد که به مریض میدهند. علاوه بر صدق که حاجی نوری تأکید فرمودهاند، قابلیت جذب هم شرط است.

مبارزه با نقاط ضعف:

ج. اینکه با نقاط ضعف آنهایی که با آنها روبرو هست مبازره کند، نه اینکه از نقاط [ضعف] آنها بهره برداری و [آن نقاط را] تقویت کند و یا همیشه نقاط ضعف کسانی [را] که طرف مخاطبه او نیستند برای دلخوشی مستمعین بگوید. چقدر فرق است بین اینکه انسان حقیقت تلخ را به جامعه بگوید و یا اینکه هرچه دل جامعه میخواهد به آنها