یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٩

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٤٣٩

وجود وقتی خوب بود که دائم و پایدار بود، اما با ناپایداری، نیستی از آن به است. این گونه شروط برای هستی در مقابل نیستی قابل تصور نیست.

اما مسأله تفاوتها و تبعیضها:

تفاوتها و تبعیضها:

این توهم ناشی از سه جهت است: اول اینکه عدالت را با تساوی مساوی دانستهاند و حال آنکه عدالت «اعطاء کل ذی حق حقه» میباشد. دوم اینکه خیال کردهاند امکان و قابلیتی در کار نیست، اشیاء از کتم عدم به وجود میآیند و حال آنکه هر موجودی در هر مرحله که هست در شرایط خاص به وجود میآید و استحقاق غیر آنچه دارد ندارد. سوم اینکه خیال میکنند که معنی ایجاد این است که ذات را ذات کند. مثلًا خیال کردهاند همان طوری که یک چوب را گاهی راست میکنیم و گاهی کج، همینطور یکی را انسان کردهاند و دیگری را حیوان؛ یعنی چیزی که میتوانسته است هم انسان باشد و هم حیوان، در یک جا حیوان و در جای دیگر انسان شده است.

آنوقت حیوان اعتراض میکند که چرا مرا حیوان کردی و او را انسان؟

چنین فرض میکند که شخصیت و منش او به هر حال محفوظ است، همین شخصیت و هذیت میتوانست حیوان باشد و میتوانست انسان باشد، چرا حیوان شد؟ نظیر اینکه شخص اعتراض میکند: چرا من پست بالاتر را ندارم؟ زیرا واقعاً ممکن بود که او خودش خودش باشد و پست بالاتر را هم داشته باشد. اشتباه همین جاست.

رجوع شود به اشعار میرسید علی برقعی قمی و اشعار سید ناصر حجت نجف آبادی در کتاب اسرار خلقت.

در باب تبعیض و تفاوت [١] مطلب دیگری هست و آن اینکه بسط و توسعه و کمال خلقت در تفاوت است. مَثَل خلقت از این نظر مَثَل یک تابلو است که تابلو بودنش به این است که روشنی و تاریکی،

در خلقت، اختلاف و تفاوت و کثرت که ناشی از مراتب وجود و از نظام علت ومعلول است وجود دارد اما تبعیض وجود ندارد.