یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٢ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٣٢

حقوق و حدودی میباشند، یک فرد در جامعه نیز همینطور است یعنی دارای حقوقی است بر اجتماع و دارای حدودی است در اجتماع.

٢. تربیت باید براساس دو رکن و پایه باشد، باید بشر هم به حقوق خود آشنا بشود و هم به حدود خود. آشنایی به حقوق، بشر را به حرکت درمیآورد و به او نشاط و شور و هیجان میدهد. ضمن آشنایی به حقوق، باید اصل دفاع از حقوق به صورت یکی از مقدسترین کارها به بشر معرفی شود؛ بفهمد دفاع از شرف و عزت، دفاع از ناموس، دفاع از عقیده، دفاع از ثروت یک عمل مقدسی است. برعکس، اهمال حفظ حقوق و تسلیم تجاوز بودن مخالف شؤون انسانی و کرامت و عزت نفس است (از این رو مسأله دفاع از حقوق جزء مسائل کرامت و عزت نفس قرار میگیرد). ایضاً ضمن آشنایی به حقوق باید بفهمد که حق گرفتنی است نه دادنی، زندگی کوشش و تلاش است، اگر فرضاً کوشش و تلاش در طریق تنازع بقا نیست کوشش و تلاش برای استنقاذ حقوق هست. یک دانه گندم در زیر خاک سعی میکند با فرستادن تارهای نازک ریشه و مکیدن شیره خاک حق طبیعی خود را استنقاذ کند. بعلاوه در ضمن آشنایی به اینکه حق گرفتنی است نه دادنی، باید بفهمد که این گرفتن باید به صورت جدّ و مشت گره کرده و مطالبه و نیرومندی باشد نه از قبیل مطالبه گدا و سائل متضرع (و لایدرک الحق الّا بالجدّ) و هم باید بداند و بفهمد که همواره در معرض تجاوز متجاوزها هست و باید نیرومند باشد تا بتواند از خود دفاع کند که باز علی علیه السلام فرمود: و لا یمنع الضیم الذلیل [١]. [و نیز فرمود:] اغزوهم قبل ان یغزوکم، فواللَّه ما غذی قوم قط فی عقر دارهم

[١] نهج البلاغه، خطبه ٢٩.