یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٨ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٥٨

خدماتی که نظریه حقوق طبیعی انجام داد:

عقاید حقوق فطری در اواخر سده ١٧ وتمام سده ١٨ به شدت در اروپا توسعه یافت و تولید نهضتی در افکار عمومی بر علیه استبداد و تعدیات زمامداران و سلاطین نمود. جنبش مزبور از این عقیده ناشی میشود که انسان تنها و بشخصه واجد یک رشته حقوق و اختیاراتی است [١] و جامعه برای تأمین و تقدیر فعالیت او تشکیل یافته است. مبنای این نظریه بر احترام تمام آزادیها و اختیارات شخصی افراد است.

ولتر و روسو و منتسکیو، ارکان سه گانه حقوق طبیعی:

در جریان سده ١٨ عقاید حقوق طبیعی در فرانسه به تدریج و بهطور غیر محسوس پیشرفت مینمود و فکر حقوق عمومی افراد پیش از آنکه به منتهای شدت خود برسد به ملایمت در افکار فرانسویان قوّت گرفت. بعضی از مؤلفین این موضوع را به ولتر و منتسکیو و روسو نسبت داده، آنها را ارکان سه گانه مینامند که مشوق و محرک افکار مزبور بودند. با اینهمه هیچ کدام از متفکرین نامبرده با عقیده اساسی مکتب حقوق فطری که قبول حقوق فردی باشد، موافق نبودهاند [٢] صفحه ٣٥:

منشأ عقیده حکومت مطلقه در اروپا:

عقیده حکومت مطلقه در قسمت عمده از فکر ضد کلیسای رومی ناشی میشود و مبتنی بر این بود که اقتدار سلطنتی از خداوند ناشی میشود، شخص پادشاه مقدس است و سلاطین باید اختیارات و اقتداراتی را که از خدا میگیرند در رفاه و آسایش رعایای خود صرف کنند، این امور برای آنها تکالیفی در برابر یزدان به شمار میرود و به هیچ وجه در مقابل اتباع

[١] ولی در صفحه ٢٣ از کتاب مبانی حقوق خواهد آمد که فرق است بین حقوق فطری و اصالت فرد. بیان متن بر اصالت فرد بیش از حقوق فطری منطبق است.

(٢) این قسمت با آنچه [بعداً] راجع به عقیده روسو در اصالت فرد خواهد آمد منافی است.