یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٨ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٧٨

صفحه ٧٧، حقوق طبیعی:

فرق میان حقوق طبیعی و مکتب اصالت فرد:

... حقوق و تکالیف هر فرد نسبت به همنوع خود و هم نسبت به هیئت اجتماعیه از تحقیق در نیروها و احساسات درونی و نفسانی او قابل درک است. هرکس در زندگانی اجتماعی وظایف و حقوقی دارد که از فطرت و ذات او پدید آمده است ...

تفاوت میان مکتب حقوق طبیعی و مکتب اصالت فرد این است که مکتب اصالت فرد بنیاد حقوق را در ذات انسان منفرد، و مکتب حقوق طبیعی بنیاد آن را در ذات انسان اجتماعی پنداشته است.

٢٢. صفحه ٧٨:

در نظریه جدید حقوق فطری (بعد از دوره اصالت فرد روسو) انسان مجموعه کاملی نیست که از مطالعه در آن تمام حقوق و وظایف او به دست آید، بلکه حقوق فطری انسان شامل دستورهای کلی حقوقی است که به هدایت آنها وظایف و حقوق افراد در هیئتهای اجتماعیه از دقت در اوضاع و احوال محیطی و اجتماعی و امور اقتصادی و دیگر شؤون زندگانی مردم مشخص میگردد.

پس حقوقی داریم ثابت و حقوقی داریم متغیر. حقوق متغیر مولود حقوق ثابت است با توجه به تغییر شرایط و اوضاع.

پس این نیز مسألهای است که بنا بر حقوق فطری، حقوق متغیر کدام است و چگونه است که حقوق متغیر میگردد؟