یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٨ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٦٨

هیئت اجتماع عبارت از دستگاه زندهای است که کیفیات و خواص آن جز کیفیات و نیروهایی است که در انسان منفرد و طبیعی موجود است.

از این جهت حکیم طوسی در اخلاق ناصری، صفحه ٧٤، چاپ ١٢٦٧ معتقد شده که:

نظر خواجه درباره اجتماع:

اجتماع انسانی را از روی تألیف و ترکیب، حکمی و خاصیتی بود به خلاف آنچه در هر شخص و اشخاص بود.

این جمله خواجه جان کلامی است که اخیراً درباره جامعه گفتهاند. مسلماً جامعه از لحاظ نیرو و احکام، مجموع صفات افراد نیست.

حقوق اجتماع از نظر ما:

این مطلب به ما فرصت میدهد که بحثی را «عنوان» کنیم که آیا از نظر حقوق چطور [١]؟ آیا ممکن است که جامعه که شخصیتی واقعی چنین دارد حقوقی نداشته باشد؟ مخصوصاً این نکته را باید در نظر گرفت که بسیاری از حقوق که فرد گمان میکند فقط متعلق به شخص خود اوست از راه اینکه نتیجه مال اوست اینطور نیست، مثل ترقی قیمتهای زمینها و اجارهها و حتی بهای محصولات از قبیل پشم و پنبه و گندم و روغن و غیره. هرگز نباید ترقی قیمت زمین یا اجاره را به بچه گوسفند که از مادر متولد میشود و صاحب گوسفند صرفاً مدیون گوسفند و طبیعت است مقایسه کرد. در ترقی قیمتها انسانهای دیگر نیز دخالت دارند.

در کتاب مبانی حقوق، جلد اول، صفحه ١٦ تحت عنوان «اقسام حقوق نسبت به ملتها» مینویسد:

[١] مسلماً اگر ثابت شود که انسان مدنی بالطبع است و زندگی اجتماعی غایت طبیعی حیات انسان است، به همان دلیلی که ما در درس مدرسه مروی حقوق فرد را طبیعی و فطری دانستیم حقوق اجتماع را نیز طبیعی و فطری میدانیم.