یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٢ - خطابه و منبر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٣٤٢

حمیتها بوده باشد، ممکن است تحریک ترحم باشد مثل بعضی خطابههای قضایی و ممکن است تحریک مردم برای استیفای حقوقشان باشد مثل خطابههای سیاسی. این نکته باید معلوم باشد که اگرچه اصطلاحاً خطبه دینی را در مقابل خطبه سیاسی و قضایی ذکر میکنند، ولی خطبه دینی اسلامی شامل خطبه سیاسی که در مجامع سیاسی ایراد میگردد مثل خطبه امیرالمؤمنین که با انشدکم، انشدکم شروع میگردد در زمان عثمان، و شامل خطبه حماسی هم میگردد که غیرت و حمیت و شجاعت را تحریک میکند، مثل خطبه معروف علی علیه السلام: قد استطعموکم القتال ... یا خطبه امام حسین علیه السلام در روز عاشورا: تباً لکم ایتها الجماعة و ترحاً ... و مثل خطبه معروف طارق بن زیاد وقتی که وارد اسپانیا شد:

ایها الناس، ان البحر وراء کم و العدو امامکم، الا و ان عدوکم مزوّد بالقوت والسلاح ولا زاد لکم الّا سیوفکم و لا قوت لکم الّا ما تستخلصونه من ایدی عدوکم.

به هر حال کار خطابه تحریک احساسات است به طوری که وادار بکند جماعت را به عملی جنگی یا غیرجنگی و احساسات مخاطب را با احساسات گوینده موافق میکند و یا به عبارت دیگر این است که گوینده احساسات خودش را منتقل کند به شنونده. به همین دلیل شرایطی دارد طبیعی و شرایطی دارد فنی و صناعی مثل سایر هنرها و صناعتها که هرکدام شرایطی دارد و احتیاج به تمرین و ممارست دارد. راغب «صناعت» یا «صنع» را خوب انجام دادن میگیرد و میگوید: هر صنعتی فعل هست اما هر فعلی صنع نیست.

٢٧. شاید علت اینکه در جمعه وارد شده که خطیبی باید باشد که خطبه بخواند و گفته نشده واعظی موعظه کند، به جای خطبتین موعظتین گفته نشده، برای این است که اختصاص نداشته باشد به وعظ.