یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٧ - حجاب

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ١٦٧

٢١. نفس اماره [١]. در اینجا چند بحث است:

الف. ظاهراً اصطلاح نفس اماره، اولین بار از طرف قرآن به کار برده شده است.

ب. لغت «امّاره» صیغه مبالغه از امریت است که با اقتدار و سلطه کامل و دیکتاتوری فرمان میدهد.

ج. انسان با اینکه یک واحد است، مراتب وجودش بعضی بر بعضی حکومت میکنند. مثال خوردن، حسادت، خشم، شهوت.

د. چرا انسان هنگام حکومت عقل احساس موفقیت و هنگام حکومت نفس احساس شکست میکند؟

ه. عمده این است که بدانیم علت تسلط و طغیان نفس با اینکه به حسب طبع محکوم آفریده شده است [چیست؛] یعنی عمده این است که بدانیم جریان طبیعی، حکومت عقل بر نفس است و چرا نفس علیه عقل طغیان میکند. از نظر فرویدیستها علت اصلی یک چیز بیشتر نیست و آن ظلم به نفس و محروم کردن او از حق مشروع خود است. از نظر ما این یک علت است. علت دوم، بیش از حد احتیاج غذا رساندن است. محرومیت طغیان میآورد. سلمان گفت:

نفس اگر به قدر حاجت ارضاء نشود اطاعت نمیکند، کارگر و زیردستی است که در اثر ظلم کارفرما علم طغیان برمیافرازد. این اصل مورد قبول ماست. فرویدیستها مخصوصاً محرومیت جنسی را خیلی خطرناک میدانند، از نظر گریز شعور باطن که گاهی تصعید میشود ولی گاهی انفجار تولید میکند.

اما قسمت دوم ارضاء زیاد است. اینجاست که ما با فرویدیستها اختلاف داریم.

به عقیده ما از لحاظ حوایج طبیعی، انسان مثل چاههای نفت است که گاهی گاز داخلی آنقدر فشار میآورد که باید خارج کرد و به آتش داد ولی این آتش را هرگز با طعمه زیاد دادن نمیتوان سیر کرد.

٢٢. ویل دورانت در جلد ١٢ تاریخ تمدن میگوید: حجاب در