یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٣ - خطابه و منبر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٣٣٣

- که ما مدعی تشیع ایشان هستیم- در نطق و بیان و خطابه منکر ندارد. نهج البلاغه در دست است، نهج البلاغه خطب وعظ و اندرز دارد. راجع به خطبه انّا قد اصبحنا فی دهر عنود و زمن کنود ... (خطبه ٣٢) مطابق نقل سید رضی، جاحظ بعد از ذکر اینکه بعضی این خطبه را به معاویه نسبت دادهاند، میگوید:

هذا الکلام اشبه بکلام علی و بمذهبه فی تصنیف الناس و فی الاخبار عما هم علیه من القهر و الازلال و من التقیة و الخوف الیق قال و متی وجدنا معاویة فی حال من الاحوال یسلک فی کلامه مسلک الزهّاد و مذاهب العبّاد.

به هر حال در نهج البلاغه انواع خطابهها هست: وعظ و اندرز هست، حماسه و شجاعت هست، توحید و معارف هست، سیاست و حکومت و بیان اوضاع حاضر عالم اسلامی هست. شیخ محمد عبده مفتی بزرگ معروف مصر در نیم قرن گذشته، شاگرد سیدجمال الدین اسدآبادی معروف به افغانی- که وقتی به سایر کشورهای اسلامی رفت اینقدر وضع ایران را عقب رفته و خراب دید که صلاح خود ندانست خود را ایرانی معرفی کند، به اعتبار مدتی که در افغان بوده و در ارتش آنجا فعالیتها کرده بود خود را افغانی خواند- به هر حال شیخ محمد عبده درباره نهج البلاغه میگوید: من تصادفاً و بدون پیش بینی قبلی در موقعی نهج البلاغه را مطالعه کردم، غرق در حیرت شدم. میگوید:

از محلی که به محل دیگر منتقل میشدم احساس میکردم که پردهها و صحنهها عوض میشود، یک پرده و یک صحنه نیست. در یک صحنه و یک پرده آنچه میدیدم معانی لطیف روحی و موعظههای عالی و بلیغ بود که دل را صفا و جلا میداد. در جای دیگر و پرده دیگر با چهرههایی خشمناک و