یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٠ - ( حریت ) آزادمنشی و مناعت طبع، عزلت و انزوا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٣٠

نوشتند.

در ص ٢٠ میگوید: مقدمه صلحنامه ورسای شامل ١٤ ماده بود و در آن قید شده بود که دول قوی را باید تقویت کرد و دول شکست خورده را باید تحت کنترل قرار داد، از آن جمله عثمانی که قطعه قطعه شد. اما آن مجمع بین المللی بیاثر شد، دول قوی به آن اعتنا نکردند و لهذا نتوانست جلو جنگ جهانی دوم را بگیرد.

در ص ٢٧ مینویسد: در سال ١٩٤١ (دوسال بعد از شروع جنگ) ... [١]

حقوق و حدود

١. قال علی علیه السلام:

لا یجری (الحق) لاحد الّا جری علیه و لا یجری علیه الّا جری له.

انسان دارای حقوقی است و حدودی، یعنی در طبیعت با حقوق معین و حدود معین آفریده شده است (اگر قائل به حقوق طبیعی و فطری بشویم) یا آنکه زندگی اجتماعی بستگی دارد به اینکه برای افراد حقوقی و حدودی وضع شود. زبان بشر حقی دارد و حدی. حق او این است که در سخن گفتن آزاد باشد، آنچه را که در اندیشه دارد بیان کند، خلق الانسان علّمه البیان. ولی حدی هم دارد و در حقیقت باید گفت انسان حقی دارد و حق انسان حدی دارد [٢]. زبان آزاد

[١] [در اصل نسخه دستنویس به همین صورت مطلب ناتمام مانده است.]

(٢) اینجا داستان معروف یکی از علمای تهران به یاد میآید که به عین الدوله صدر اعظم وقت پیغام داده بود پا روی دم ما مگذار. عین الدوله در جواب نوشته بود: آقا مساحت و طول و عرض دم خودشان را معین کنند، زیرا ما هرجا پا میگذاریم میگویند دم آقاست.