یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٧ - یادداشت حکومت اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٢٨٧

ایضاً در ورقههای جداگانه احادیثی راجع به اینکه پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: در سفر اگر سه نفر شدید یکی را امیر قرار دهید، ذکر کردیم.

٣. در ورقههای «علل گرایش به مادّیگری» اشاره کردیم که یکی از علل شکست مذهب و پیدایش افکار و عقاید ضد خدا در اروپا نارسایی مفاهیم دینی از نظر حقوق سیاسی بود؛ نوعی ارتباط تصنعی میان اعتقاد به خدا و سلب حقوق سیاسی از مردم و تثبیت حکومتهای استبدادی از یک طرف، و میان بیخدایی و دارای حقوق سیاسی شدن و حکومت دموکراسی داشتن از طرف دیگر برقرار شده بود.

بهطور کلی- همانطور که در سخنرانی «خورشید دین هرگز غروب نمیکند» گفتهایم و در حقیقت این بحث را نوعی بحث جامعه شناسی مذهبی [میتوان] تلقی کرد- [مطلب] این است که برای پیشرفت و توسعه دین و یا توقف و عقبگرد آن، شرایط خاصی ضرورت پیدا میکند. گاهی یک نیاز بخصوص در جامعه پیدا میشود یعنی احساس میشود و دین یا مسلک دیگر چیزی را عرضه میدارد که موافق با آن نیاز است، لهذا با سرعت آن دین پیش میرود. و گاهی برعکس، نوعی نیاز شدید و منطقی و معقول در جامعه پیدا میشود و دین یا اولیای دین به ضدیت با آن نیاز برمیخیزند و نوعی جنگ میان نیاز دینی و آن نیازی که جامعه به خوبی آن را احساس میکند برپا میکنند. بدیهی است در چنین صورتی حداقل گروهی از مردم جانب آن نیاز را میگیرند. و اساساً یک دین صحیح نمیتواند چنین باشد و نباید چنین عرضه بشود.

در قرون جدید مخصوصاً از قرن هفدهم میلادی مسأله حقوق سیاسی و اینکه افراد جامعه حق دارند و باید در سرنوشت اجتماع خود مؤثر باشند، به صورت یک نیاز عمومی و قطعی مطرح شد.

مردمی از ستمها و استبدادها به ستوه آمده، مانند فردی [بودند] که در فضایی خفقانآور زندگی میکند و میخواهد وارد فضایی بشود که امکان اندک تنفسی به او میدهد. استبدادها و اختناقها در اروپا به