یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٥ - یادداشت خیر و شر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٤٠٥

برعکس شر.

٢. اسفار، جلد ٣، صفحه ١١٢:

الشر لا ذات له بل هو امر عدمی، إما عدم ذات او عدم کمال ذات ... و لو کان الشئ امراً وجودیاً لکان إما شراً لنفسه او شراً لغیره لاجائز ان یکون شراً لنفسه و الّا لم یوجد.

٣. بحث گذشته درباره تکامل از نظر توحید بود. بحث تکامل را از آن جهت مطرح کردیم که بعضی خیال میکردند تنها در صورتی که اشیاء و مخصوصاً انواع، مخلوق الساعة و دفعی الوجود باشند نظام خلقت آنها را باید با وجود مدبر آفرینش آنها توجیه کرد ولی اگر خلقت تدریجاً تکامل یافته باشد مانعی ندارد که نوامیس طبیعی استعمال و عدم استعمال (در فلسفه لامارک) و یا انتخاب طبیعی (در داروینیسم) یا تغییرات ناگهانی در ژنها (در نظریه موتاسیون) موجّه شگفتیها و نظامها باشد. گفتیم خیر چنین نیست. علاوه بر اینکه خود اصول طبیعی هیچ کدام هنوز نتوانستهاند قطعیتی به دست آورند، به فرض صحت و تمامیت، هیچ کدام از آنها جانشین اصل علیت غائیه و لزوم فرض دخالت شعور کلی در کار جهان نمیشود.

اکنون میخواهیم وارد دو مبحث دیگر بشویم که هر دو نظیر مسأله تکامل از نظر ایراد بر دلالت نظم جهان بر وجود ناظم مدبر و خالق حکیم میباشد: مسأله بدیها و شرور، دیگر مسأله زواید و نواقص در خلقت. و به اعتباری میتوان دو مسأله را یکی دانست، نواقص و زواید را نیز جزء بدیها و شرور شمرد.

بدیها از قبیل: موت، جهل، فقر، ضعف، درد، جهل مرکب، حسادت، تکبر، حقد و کینه، موذیها، شیطان، نفس اماره، ظلمها، قساوتها، اختلاف طبقاتیها، بالاخره مجموع چیزهایی که ما از آنها