یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤ - عرفان حافظ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٥٤

چیزهایی از دیوانش فهمیده میشود که منعکس کننده ذوق اوست و مجموعاً از دو منبع میتوان شخصیت واقعی او را کشف کرد.

اما از نظر تاریخ: حافظ در زمان خودش بیشتر به عنوان یک عالم فاضل معروف بوده تا به عنوان یک شاعر یا یک درویش و صوفی معمولی و احیاناً در خرقه و جامه درویشان، علی رغم تعبیراتی از قبیل: حافظ این خرقه پشمینه بینداز و برو.

مقدمه نویس و جامع دیوان او (که به نام محمد گلندام معروف است ولی قزوینی در مقدمه احتمال میدهد که این اسم بعدها اضافه شده باشد) که به هر حال معاصر او و همشاگردی او در محضر قوام الدین عبداللَّه بوده، در مقدمه دیوان از او به عنوان: «ذات ملَک صفات، مولانا الاعظم السعید المرحوم الشهید، مفخرالعلماء، استاد تحاریر الادبا و معدن اللطائف، مخزن المعارف السبحانیة، شمس الملة والدین، محمد الحافظ الشیرازی ... طیب اللَّه تربته و رفع فی عالم القدس رتبته» یاد کرده است. کاتب بسیار قدیمی دیوانش که در زمانهای بسیار نزدیک به زمان او بوده است، در آخر نسخه به نقل مرحوم قزوینی (مقدمه، ص غب) هم میگوید:

تمّ الدیوان (کذا) المولی العالم الفاضل، ملک القرّاء و افضل المتأخرین شمس الملة والدین مولانا محمد الحافظ روّح اللَّه روحه و اوصل فتوحه و نوّر مرقده ...

مرحوم قزوینی میگوید:

از القاب و نعوتی که این کاتب بسیار نزدیک به عصر خواجه و شاید معاصر خواجه در حق او نگاشته ... بدون اینکه هیچ عبارتی دیگر دالّ بر اینکه وی از مشاهیر عرفا و صوفیه عصر خود بوده از قبیل قطب السالکین، فخرالمتألهین، ذخرالاولیاء، شمس العرفاء، عارف معارف لاریبی، مُواقف مَواقف اسرار