معلول هم علیتی نسبت به علت قائل شدیم، ممکن است کسی بگوید به همان اندازه که علت اصل است و معلول فرع، باز معلول چون علت است اصل است و علت فرع. پس هیچکدام زیربنا و هیچکدام هم روبنا نیستند؛ مگر اینکه بیاییم به شکل دیگری توجیه کنیم، به این شکل که بگوییم در علت و معلولهای مادی علت زماناً تقدم دارد بر معلول. (رتبتاً که حتماً چنین است. حالا آنها چنین حرفهایی نمیزنند، ما با اصول خودمان چنین حرفی میزنیم.) علت به هر حال مقامی دارد مقدم بر مقام معلول. اگر میگوییم تأثیر متقابل، نه مقصود این است که در همان حدی که علت روی معلول اثر میگذارد معلول هم روی علت اثر میگذارد؛ میخواهیم نفی مطلق بودن کرده باشیم، یعنی شما یک علت را علت مطلق و یک معلول را هم معلول مطلق در نظر نگیرید. مثلًا پدری را نسبت به فرزند در نظر بگیرید. پدر مسلم علت است برای فرزند نه فرزند علت برای پدر. ولی همین فرزند در همان حالی که پدیدهای است ناشی از وجود پدر و به این معنا که او ناشی از وجود پدر است پدر ناشی از وجود او نیست، به وجود آمدنش روی پدر اثر میگذارد، همین چیزی که ما میگوییم که انسان اگر پدر بشود تغییر کیفیت و تغییر ماهیت میدهد. یک آدم پخته و پیر به یک آدم جوان میگوید آقا، پدر نشدهای تا ببینی وضع چیست و یک پختگی پیدا کنی؛ یعنی داشتن فرزند هم به نوبه خود یک سلسله آثار روی پدر میگذارد. نه این است که وجود فرزند که معلول اوست هیچ اثری روی او نگذارد.

پس این نفی مطلق بودن علت است نه اینکه تأثیری متساوی در اینجا قائل باشیم. خودشان به این شکل توجیه نکردهاند، ما ناچاریم که حرف اینها را به این معنا توجیه کنیم. البته این بستگی دارد به اینکه ما آن اصلی را که به نام «اصل تأثیر متقابل» میگویند بررسی کنیم ببینیم آنها در اصل تأثیر متقابل آیا همین حرف را میزنند، یعنی در اصل تأثیر متقابل میخواهند نفی مطلق بودن اصل علیت را کرده باشند یا بگویند نه، اصلًا علیت همیشه چنین است [که علت و معلول بهطور یکسان روی هم اثر میگذارند؟] غرضم این است که یک مفرّی و یک توجیهی اجمالًا دارد.

پس تعدیلی که اینها کردند ما فعلًا به همین توجیه صحیحش قبول میکنیم، میگوییم این تعدیل همین است که اگرچه اقتصاد علت است و مناسبات حقوقی و اجتماعی همه اینها معلول هستند و یک نوع تقدمی برای این علت نسبت به معلول هست، اما چون هر علتی علت مطلق نیست و به نوبه خود از معلول خودش تأثیرپذیر