عادلانه است، اين ماده هنگامى كه به باب «افعال» در آيد (اقساط)، به معناى اجراى عدالت است، و هنگامى كه به صورت ثلاثى مجرد استعمال شود (مانند آيه فوق)، به‌معناى ظلم و انحراف از مسير حق است. [١]

[قاسِيَه:]

«قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً»

«قاسِيَه» از مادّه‌ «قسوة» و «قساوت» در اصل به سنگ‌هاى سخت اطلاق مى‌شود، و به معناى خشونت و سختى و نفوذناپذيرى است، لذا سنگ‌هاى خشن را «قاسى» مى‌گويند، و از همين رو به دل‌هايى كه در برابر نور حق و هدايت انعطافى از خود نشان نمى‌دهد، و نرم و تسليم نمى‌گردد، و نور هدايت در آن نفوذ نمى‌كند «قلب‌هاى قاسيه» يا قساوتمند، گفته مى‌شود؛ و در فارسى از آن به «سنگدلى» تعبير مى‌كنيم. [٢]

[قاصِد:]

«وَ سَفَراً قاصِداً»

«قاصِد» از مادّه‌ «قَصْد» به معناى سهل و آسان است؛ زيرا در اصل از مادّه «قَصْد» است و مردم عادى قصد خود را متوجّه مسائل آسان مى‌كنند. [٣]

[قاصف:]

«عَلَيْكُمْ قاصِفاً»

«قاصف» از مادّه‌ «قَصْف» به معناى شكننده است و در اينجا اشاره به طوفان شديدى است كه همه چيز را در هم مى‌شكند. [٤]

[قاع:]

«فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً»

«قاع» از مادّه‌ «قيع» زمين صاف و مستوى (بدون كوه و جنگل) است و بعضى آن را به محلى كه آب در آن جمع مى‌شود، تفسير كرده‌اند. [٥]

[قالِين:]

«لِعَمَلِكُمْ مِّنَ الْقالِينَ»

«قالِين» از مادّه‌ «قالي- قالٍ» جمع‌ «قال» از مادّه‌ «قلى» (بر وزن حَلْق و بر وزن شرك) به معناى عداوت شديدى است كه در اعماق دل و جان انسان اثر مى‌گذارد، و اين تعبير شدت نفرت لوط را نسبت به اعمال آنها روشن مى‌سازد. [٦]

[قانِت:]

«كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ»

«قانِت» از مادّه‌ «قنوت» چنان كه قبلًا هم گفته‌ايم، به معناى ملازمت و اطاعت توأم با خضوع است، اطاعتى كه از ايمان و اعتقاد سر زند، و اين اشاره به جنبه‌هاى عملى و

[١]. جنّ، آيه ١٤ (ج ٢٥، ص ١٢٤)

[٢]. مائده، آيه ١٣ (ج ٤، ص ٣٩٨)؛ زمر، آيه ٢٢ (ج ١٩، ص ٤٤٥)

[٣]. توبه، آيه ٤٢ (ج ٧، ص ٥٠٢)

[٤]. اسراء، آيه ٦٩ (ج ١٢، ص ٢١٨)

[٥]. طه، آيه ١٠٦ (ج ١٣، ص ٣٣١)

[٦]. شعراء، آيه ١٦٨ (ج ١٥، ص ٣٥٠)