لغات در تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩ - أَبْكَم
«أَمْ أَبْرَمُوآ أَمْراً»
«ابْرام» از مادّه «برم» به معناى تابيدن و محكم كردن است. [١]
[أَبصار:]
«السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ»
«أَبصار» از مادّه «بصر» جمع «بصر» به معناى بينايى و چشم است. [٢]
[أَبْصَرْنَا:]
«أَبْصَرْنَا وَ سَمِعْنَا»
«أَبْصَرْنَا» از مادّه «بصر» به معناى ديديم مىباشد. [٣]
[أبعد:]
«ابعد» از مادّه «بعد» به معناى دورتر است. [٤]
[أَبَق:]
«إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ»
تعبير به «أَبَق» از مادّه «اباق» به معناى فرار كردن بنده، از مولاى خود، در اينجا، تعبير عجيبى است، و نشان مىدهد كه، ترك اولاىِ بسيار كوچك تا چه حد در مورد پيامبران عالى مقام از سوى خداوند، مورد سختگيرى و عتاب واقع مىشود، تا آنجا كه پيامبرش را بنده فرارى مىنامد! [٥]
[إِبْكَارِ:]
«بِالْعَشِىِّ وَ الإِبْكَارِ»
«إِبْكَارِ»، «بين الطلوعين» را مىگويند.
ممكن است «عَشِىّ» و «إِبْكَارِ» اشاره، به دو وقت معين، عصرگاهان و صبحگاهان باشد كه انسان آمادگى براى حمد و تسبيح الهى دارد، چرا كه هنوز مشغول كار روزانه نشده، و يا آن را به پايان رسانيده است.
و ممكن است به معناى «دوام حمد و تسبيح» در تمام مدت شبانه روز باشد، و اين تعبير معمول است كه فى المثل مىگوئيم: «صبح و شام از او مراقبت كنيد»، يعنى هميشه.
بعضى، اين «حمد و تسبيح» را اشاره، به «نمازهاى صبح و عصر» يا «تمام نمازهاى پنجگانه» دانستهاند؛ در حالى كه ظاهر تعبير آيه، مفهومى وسيعتر از آن دارد و نمازها، مىتواند فقط مصداقى از آن باشد. [٦]
[أَبْكَم:]
«أَحَدُهُمآ أَبْكَمُ لايَقْدِرُ»
«راغب» در «مفردات» مىگويد: «أَبْكَم» از مادّه «بكم» به معناى كسى است كه به طور مادرزاد گنگ متولد مىشود. بنابراين: كُلُّ أَبْكَمَ أَخْرَسُ وَ لَيْسَ كُلُّ أَخْرَسَ أَبْكَمُ: «هر ابكمى، اخرس است اما هر اخرسى، ابكم
[١]. زخرف، آيه ٧٩ (ج ٢١، ص ١٣٧)
[٢]. يونس، آيه ٣١ (ج ٨، ص ٣٤٣)؛ قصص، آيه ٤٣ (ج ١٦، ص ١١٠)؛ ص، آيه ٤٥ (ج ١٩، ٣٢٦)
[٣]. سجده، آيه ١٢ (ج ١٧، ص ١٥٣)
[٤]. سجده، آيه ٢١ (ج ١٧، ص ١٧٦)
[٥]. صافات، آيه ١٤٠ (ج ١٩، ص ١٧١)
[٦]. مؤمن (غافر)، آيه ٥٥ (ج ٢٠، ص ١٥١)