لغات در تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٥ - ظنّ
[ظُلُمَاتِ الأَرْضِ:]
«فِى ظُلُمَاتِ الأَرْضِ»
«ظُلُمَاتِ الأَرْضِ» در روايات به معناى رحم مادران و در لغت به معناى تاريكىهاى زمين است. [١]
[ظُلُمَاتٍ ثَلاثٍ:]
«في ظُلُمَاتٍ ثَلاثٍ»
تعبير به «ظُلُمَاتٍ ثَلاثٍ» (ظلمتهاى سهگانه) اشاره به ظلمت شكم مادر، ظلمت رحم، و مشيمه (كيسه مخصوصى كه جنين در آن قرار گرفته است) مىباشد كه در حقيقت سه پرده ضخيم است كه بر روى جنين كشيده شده. [٢]
[ظَلُّوا:]
«فَظَلُّوا فيهِ يَعْرُجُونَ»
«ظَلُّوا» از مادّه «ظِلّ» دليل بر استمرار كارى در روز مىباشد، و عرب اين تعبير را در مورد شب نمىكند، بلكه به جاى آن «باتُوا» كه از مادّه «بيتوته» است، استعمال مىكند. [٣]
[ظُلَّه:]
«عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ»
«ظُلَّه» از مادّه «ظِلّ» در اصل به معناى قطعه ابرى است كه سايه مىافكند، بسيارى از مفسرين در ذيل آيه، چنين نقل كردهاند:
هفت روز، گرماى سوزانى سرزمين آنها را فرا گرفت، و مطلقاً نسيمى نمىوزيد، ناگاه قطعه ابرى در آسمان ظاهر شد، و نسيمى وزيدن گرفت، آنها از خانههاى خود بيرون ريختند و از شدت ناراحتى به سايه ابر پناه بردند. در اين هنگام، صاعقهاى مرگبار از ابر برخاست، صاعقهاى با صداى گوش خراش، و به دنبال آن آتش بر سر آنها فرو ريخت، لرزهاى بر زمين افتاد، و همگى هلاك و نابود شدند. [٤]
[ظَليل:]
«وَ نُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَليلًا»
«ظَليل» از مادّه «ظِلّ» به معناى سايه است و در اينجا براى تأكيد به كار رفته است؛ زيرا «ظِلِّ ظَلِيْل» مجموعاً معناى «سايه سايه دار» مىدهد و آن كنايه از يك سايه كامل و هميشگى و مرفه است. [٥]
[ظنّ:]
«يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُّلاقُوا»
«راغب» در «مفردات» مىگويد: «ظنّ» به معناى «اعتقادى» است كه از دليل و قرينه حاصل مىشود، اين اعتقاد گاه قوى مىشود و به مرحله يقين مىرسد و گاه ضعيف است و از حد گمان تجاوز نمىكند. [٦]
[١]. انعام، آيه ٥٩ (ج ٥، ص ٣٤٣)
[٢]. زمر، آيه ٦ (ج ١٩، ص ٤٠٤)
[٣]. حجر، آيه ١٤ (ج ١١، ص ٥٢)
[٤]. شعراء، آيه ١٨٩ (ج ١٥، ص ٣٦٦)
[٥]. نساء، آيه ٥٧ (ج ٣، ص ٥٤٥)
[٦]. بقره، آيه ٤٦ (ج ١، ص ٢٦٢)؛ فصّلت، آيه ٤٨ (ج ٢٠، ص ٣٣٨)