ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٨٥ - تفسير

نمود و بزرگ معجزه‌اى كه انجام داد و فرمود:

((أَ لَمْ تَرَ)) يعنى آيا نميدانى اى محمد ٦، زيرا آن حضرت آن را نديده بود، فراء گويد يعنى آيا خبر ندارى.

((كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحابِ الْفِيلِ)) مقاتل گويد، آن مردمى كه قصد تخريب و ويران ساختن كعبه را داشتند و با آنها يك فيل بنام محمود بود، و بگفته ضحاك هشت فيل بود و بگفته واقدى دوازده فيل، و البتّه مفرد آورد براى اينكه جنس اراده نموده و اين در همان سالى بود كه پيغمبر ٦ در آن بدنيا آمد، و بيشتر علماء بر اين عقيده هستند.

و بگفته كلبى بيست و سه سال قبل از ولادت پيغمبر بوده، و بگفته مقاتل چهل سال، ولى قول اوّل كه سال ولادت بوده صحيح است و بر اين دلالت ميكند آنچه ياد شده كه عبد الملك بن مروان (لعنه اللَّه) بعتاب اشيم كنانى ليثى گفت اى عتاب تو بزرگ‌ترى يا رسول خدا ٦؟ عتاب گفت رسول خدا ٦ از من بزرگتر است و من از آن حضرت مسنّ‌تر و پيرترم رسول خدا ٦ در سال آمدن فيل بمكّه متولّد شد، و من واقع شدم بر مدفوع فيل، عايشه گويد، من جلودار و راننده فيل را ديدم كه هر دو نابينا و زمين‌گير و در سر راه گدايى ميكردند[١].

[١]- اكثر بلكه اغلب مفسّرين تاريخ نگاران قائلند كه آمدن ابرهه با فيلهاى جنگى و لشكر مجهّز براى خراب كردن مكّه معظّمه در سال ميلاد مسعود حضرت رسول٦ بوده و حتّى شعراء عرب و عجم آن را به نظم در آورده از جمله مرحوم ميرزا محمد صادق حسينى معروف به ميرزا( صادق خان( اديب الممالك فراهانى) كه از شعراء نامى معاصر قاجار است در قصيده ميلاديه خود كه اين نگارنده در ص ٨٢ جلد ششم گنجينه دانشمندان ياد كرده‌ام در باره آن موضوع چنين گويد: