محذورين، بحث كرده‌اند. هم چنين حكم عقل را به تخيير ميان دو واجب متزاحم متساوى، مورد بحث قرار داده و با تحقيق عميق، ملاك‌ها و مبانى اين احكام عقلى و براهين و تفاوتهاى آن را توضيح داده‌اند.

٣. شناخت اباحه مالكى از طريق هر چيزى كه در اذن يا رضايت و خوشايندى مالك يا ولى يا وكيل ظهور دارد، به دست مى‌آيد، خواه آن لفظ انشايى يا اخبارى باشد، يا اشاره يا فعل يا سكوتى باشد كه كاشف از رضايت است، يا شاهد حالى باشد مثل آنچه در مجالس عروسى و ميهمانى پخش مى‌شود، يا اذن فحوى باشد يعنى اذن و رضايتى كه با ملازمه و اولويت، از كلام كسى يا فعل و يا ظاهر وى فهميده مى‌شود مثل اذن به اقامت كسى در خانه كه اذن خواندن نماز در آن خانه نيز با اولويت از آن فهميده مى‌شود.

در صفحات گذشته، نمونه هايى از سخن فقها مربوط به راههاى شناخت اباحه عقلى و اباحه مالكى عرضه شد.

يازدهم: آثار اباحه

١. آثار اباحه تكليفيه

اباحه تكليفى آثار متعددى دارد:

١-١. برداشتن گناه:مكلف با انجام فعل مباح، نه گناهكار محسوب مى‌شود و نه سزاوار سرزنش يا عقوبت است، خواه حكم شارع به اباحه براى خود عنوان فعل باشد، خواه به واسطه عارض شدن يكى از عناوين مباح كننده و عذر ساز باشد.

علاّمه حلّى مى‌گويد:

«هرگاه اهل بغى جز با كشته شدن دفع نشوند، كسانى كه آنان را مى‌كشند، گناهكار نيستند و ضمان مالى و كفاره نيز ندارند؛ زيرا امر به قتل كسانى را كه به حكم آيه «قاتلوا التي تبغي» (٧٢)خونشان مباح است، امتثال كرده‌اند.

محقق اردبيلى گفته است:

(٧٢) تذكرة الفقهاء، ج١، ص٤٥٥.