«... كه چگونه بر آيين قدسى غبار دنيويت مى‌نشيند و چرا آسمان جامه‌اى از خاك برتن مى‌كند و به كدام دليل است كه مصلحان و محييان، گاه صواب و صلاح را در اين مى‌بينند كه كاميابى دنيوى را در كُنام (٣٨)دين جستجو كنند و بر اندام شريعت ردايى از ايدئولوژى بپوشانند و آيينى را كه چنان خدمات و حسنات و بركات انسان نواز و آخرت سازى دارد، چنين در خدمت دنيا در آورند». (٣٩)

او مى‌پذيرد كه چنين نگاه اخروى به دين، آن را در هاله‌اى از قدسيّت و راز فرو خواهد برد و از جمله فقه را سرشار از مصالح خفيّه و احكام آن را از جنس عباديات محض قرار مى‌دهد:

«... در اينجا دوراهى فكرى بسيار سرنوشت ساز و حساسى پيش روى ماست: دو شاخه شدن دين به دنيوى و اخروى يا معاشى و معادى. دين دنيوى (معاشى)، احكام فقهى و اخلاقى را لازم و كافى براى اداره جامعه و حلّ مشكلات اجتماعى مى‌داند و حسن معاد را تابع حسن معاش و در طول آن مى‌داند (همان نحوه تفكر پروتستانى در مسيحيت) و در مقابل، دين اخروى (معادى)، آنها را تكاليفى مى‌بيند كه مقصود اصلى از آنها تأمين سعادت اخروى است و دنيا را فقط به آن منظور و به منزله مقدمه‌اى براى آن و به قدر حاجت سامان مى‌دهد و بس. به عبارت ديگر، همه احكام را از جنس عباديات محضه مى‌بيند». (٤٠)

اما با اين حال، سروش مى‌داند چنين فقهى هميشه در مقابل مدرنيسم منفعل و تأثيرپذير نخواهد بود؛ زيرا دانشى كه پايه‌هاى خود را در جهان غيب استوار نموده است

(٣٨) كُنام: آشيانه انسان و جانوران (فرهنگ معين).
(٣٩) همان، مقدمه، ص ٣١. سروش در برخى ديگر از آثارش همچون «فربه‌تر از ايدئولوژى» همين راه را پى مى‌گيرد. همچنين مراجعه شود به: سياست نامه، ص ١٤٥ و ٣٥٣؛ آيين شهريارى، ص٥٢.
(٤٠) عبدالكريم سروش، بسط تجربه نبوى، ص٨٩.