فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٠ - زن و ولايت سياسى و قضايى آیت الله محمد مهدى آصفى
«و ايّاك و مشاورة النساء» (١٠٨)؛
از مشورت با زنان بپرهيز!
البته در كتاب كنز العمّال اين عبارت بر حديث مذكور افزوده شده است: «إلاّ من جربّت بكمال» (١٠٩)و در برخى متون چنين نقل شده است: «إلاّ من جربّت بكمال عقل» (١١٠)؛ «مگر زنى كه كمال عقل وى را تجربه كرده باشى». مانند آن، روايتى نيز از رسول خدا در باره مشورت كردن با مردان نقل شده است: «استرشدوا العاقل» (١١١)؛ با مرد عاقل مشورت كنيد.و از اميرمؤمنين على (ع) روايت شده است: «شاور ذوي العقول» (١١٢)؛ با صاحبان عقل مشورت كن. امام على (ع) در حديث ديگرى مىفرمايد: «خير من شاورت ذوو النهى و العلم و أولو التجارب» (١١٣)؛ صاحبان عقل و علم و تجربه، بهترين اشخاص براى مشورت كردن هستند. همچنين رسول خدا (ص) در صلح حديبيه با امّ سلمه مشورت كرد، وى نظر خويش را بيان نمود و رسول خدا هم به آن عمل كرد (١١٤)و نيز پيامبر اسلام با همسران خود در باره ازدواج دخترانش مشورت مىكرد. (١١٥)
از اين بيانات روشن شد كه از مشورت با زنان به طور كلّى نهى نشده است، چنان كه به مشورت با مردان نيز به شكل عام تشويق نشده است؛ بلكه آنچه در روايات، مورد تأكيد و تشويق واقع شده، مشورت با صاحبان عقل و تجربه و انسانهاى درستكار و مشاركت دادن آنها در كارها مىباشد و در اين جهت، ميان زنان و مردان فرقى وجود ندارد. سيره رسول خدا(ص) در مشورت با همسرانش شاهدى بر اين مدعاست؛ علاوه بر اين كه عبارت مذكور ـ در نهج البلاغهـبه صورت مرسل و در كتابهاى ديگر ـ غير از نهج البلاغهـبا سند ضعيف نقل شده است، از اين رو نمىتوان به آنها اعتماد كرد.
(١٠٨)نهج البلاغه، صبحى صالح، ص ٤٠٥؛ بحارالانوار، ج٧٧، ص٢١٣.
(١٠٩) كنزل العمال، ج١٦، ص١٨٣.
(١١٠) بحارالانوار، ج١٠٠، ص٢٥٣.
(١١١) همان، ج٧٥، ص١٠٠.
(١١٢) ميزان الحكمة، ج٢، ص١٥٢٦، ح٩٨٨٢.
(١١٣) همان.
(١١٤) الكامل ابن أثير، ج٢، ص٢٠٥.
(١١٥) المصنف، ج٦، ص١٤١.