و ناهماهنگى وجود ندارد، بلكه مدعى است كه گزارشگر مى‌بايست از غرض ورزى اجتناب كند و گزارش خود را منصفانه، جامع و به دور از سلايق شخصى در اختيار مخاطبان خود قرار دهد. اين يك فضيلت اخلاقى است كه سروش در نقل انديشه غزالى ـ حتى در مقاله دائرة المعارف بزرگ اسلامى ـ از آن تخطّى كرده است. شواهد مهم‌تر ديگرى بر كاستى اين گزارش وجود دارد كه پس از اين خواهد آمد.

دنيوى بودن علم فقه از نگاه روشنفكران دينى

عبدالكريم سروش بر خلاف روشنفكرانى همچون على شريعتى و مهدى بازرگان (در دوره فكرى نخست وى) بر اين باور است كه غايت اصلى دين تأمين سعادت اخروى است و توجه دين به دنيا تا آنجاست كه دنيا چگونه ممدّ يا مخلّ آخرت است. يعنى توجه آن به دنيا براى اين است كه مزاحمت‌هاى آن را در راه آخرت از ميان بردارد، يا امدادهاى آن را تقويت كند. (٣٣)وى بر شريعتى و بازرگان خرده مى‌گيرد كه آنان سعادت اخروى را تابع سعادت دنيوى نمودند و دين را در قالب يك ايدئولوژى عرضه كردند، يعنى تمام سعى خويش را مصروف اين نمودند كه دين را يك مرامنامه دنيوى موفّق معرفي كنند. (٣٤)او اين سخن شريعتى را كه مى‌گويد: «دينى كه به درد قبل از مرگ نخورد، به درد بعد از مرگ هم نخواهد خورد» جمله‌اى بسيار گويا در طرح اين ديدگاه مى‌بيند. (٣٥)

اما به اعتقاد سروش دين يك مرامنامه اخروى است (٣٦)و بالتبع و بالعرض به دنيا نظر دارد و اين مقدار توجه، نه به رفاه و آبادانى دنيوى منجر خواهد شد و نه لزوماً مخالف آن است و دينداران در اداره دنياى خود مانند ساير عقلاى عالم مى‌بايست از محاسبه و تعقل شان بهره‌گيرند. (٣٧)

(٣٣) عبدالكريم سروش، مدارا و مديريت، ص ١٩١.
(٣٤) همان، ص ١٩٤.
(٣٥) همان، ص ١٩٠.
(٣٦) همان، ص ١٩٧.
(٣٧) همان، ص ١٩٦.