كشف از قول معصوم بر اساس عقل عملى فقط به واسطه اجماع لطفى محقّق مى‌شود. و در تعريف اجماع لطفى پيش‌تر گفتيم كه هرگاه ميان عالمان، اتفاقى تحقق يابد، چنانچه اتفاق آن‌ها بر خلاف حق باشد، براساس حكم عقل، اقتضاى لطف خداوندى بر بندگانش اين است كه ولىّ خويش روى زمين را به اظهار حق براى آنان ملزم كند. اين نظريه را شيخ طوسى (٧١)و گروهى پيش و پس از او پذيرفته‌اند. (٧٢)

نظريه اجماع لطفى بر پايه قاعده‌اى كه در كتاب‌هاى كلامى ذكر شده، استوار است. مطابق مفاد اين قاعده، يكى از مصاديق لطف اين است كه مكلفان به انجام طاعت خداوند نزديك شده، از انجام گناهان دور شوند؛ البته اين نزديكى و دورى بايد به حد اجبار نرسد؛ بلكه به صورتى كه در مكلف، بهره‌اى از قدرت انجام طاعت يا معصيت وجود داشته باشد. (٧٣)خلاصه قاعده لطف اين است كه بايد (كنار قدرت مكلف بر انجام تكليف) عنايت الهى وجود داشته باشد تا انسان‌ها را بر انجام طاعت و ترك معصيت كمك كند؛ البته اين

(٦٨) بحر الفوائد، ج١، ص١٢٨، سطر١.
(٦٩) دروس في علم الاصول، ج٢، ص١٧١.
(٧٠) ر.ك: معجم الاصطلاحات الاصوليه، ص ١١٤ و ١١٥.
(٧١) عدة الاصول، ج٢، ص٦٠٢.
(٧٢) محقق قمى اين را در قوانين الاصول، ج١، ص٣٥٠، سطر٩، نقل كرده است.
(٧٣) كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد، ص ٣٥٠.