سببى و رضاعى را مى‌آورد. از سوى ديگر آيات حدود، قتال، كفارات، ديات و قصاص را در بخش دفع مفاسد جاى مى‌دهد، زيرا به زعم او اين امور مجازات هايى هستند كه تهديدات نفوس و نسل را دفع مى‌كنند. (١٠)

سروش در مقاله «جامه تهذيب برتن احياء» در كتاب قصه ارباب معرفت، انديشه غزالى پيرامون دنيوى بودن علم فقه را به تفصيل و بدون هيچ مناقشه‌اى نقل مى‌كند و سپس به رأى فيض كاشانى در كتاب المحجّة البيضاء مى‌پردازد (١١)كه فقه نه علمى دنيوى، بلكه علم به مقرّبات و مبعّدات جهان آخرت است. آنگاه با مناقشه در ديدگاه فيض، ميان او و غزالى به داورى مى‌نشيند و در نهايت فقه‌شناسى غزالى را بسى دقيق‌تر و هوشمندانه‌تر از فقه‌شناسى فيض مى‌داند. (١٢)

سروش در ديگر اثار خود نيز اين ديدگاه را بدون وارد كردن هيچ خدشه‌اى در آن براى تأييد انديشه‌هاى خود به كمك مى‌گيرد و به تبيين آن و نتايج به دست آمده از آن مى‌پرازد. پيش از طرح نظريه دنيوى بودن علم فقه از ديدگاه روشنفكران دينى و نقد و بررسى آن، شايسته است ميان فقه‌شناسى غزالى از زبان خودش، با روايت سروش از آن، مقايسه‌اى صورت گيرد تا از ميزان تأثير انديشه سروش برگزارش او از آراء غزالى آگاهى پيدا كنيم.

غزالى در سراسر كتاب احياء علوم الدين، از دنيا خواهى همه اصناف دانشمندان و مدّعيان عصر خويش شكوه دارد. او به نقد بى پرواى فقيهان، متكلمان، فيلسوفان، صوفيان، مدعيان سلوك و عرفان و ديگر طبقات نخبگان جامعه مسلمانان مى‌پردازد و در اين راستا زواياى ظاهر و باطن آنان را مى‌كاود و شجاعانه عيب‌هاى آنها را آشكار

(١٠) غزالى، ابوحامد محمد، جواهر القرآن، ص٩ ـ ٢٢، دار الآفاق الجديدة، بيروت، چاپ پنجم، ١٤٠٣.
(١١) مولى محسن فيض كاشانى (١٠٠٧ ـ ١٠٩١) فقيه، محدّث و مفسّر بزرگ اماميه است كه تعداد تأليفات وى به ٨٩ مى‌رسد. او در سال ١٠٤٦ تأليف كتاب المحجة البيضاء في تهذيب الاحياء را به پايان رساند. اين كتاب پيرايش و آرايش كتاب احياء علوم الدين براساس باورهاى شيعى و انديشه‌هاى فيض است كه بيشترين تصرفات ا و در متن احياء را در مباحث فقهى، عقايد كلامى و فلسفى، تصوف و اخلاق صوفيانه و روايات مى‌توان يافت.
(١٢) عبدالكريم سروش، قصه ارباب معرفت، ص ٣٣ ـ ٥٣.