٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٧ - روشنفكران دينى و مدرنيزاسيون فقه (٣) مسعود امامى

هميشگى خارج گردد و در شرايطى منطقى، بر برخى از دانش‌هاى بشرى برترى پيدا كند. (٦٨)

خاتمه

پايان نوشتار را با بهره‌گيرى از كلام الهى مبرهن و عطر آگين مى‌كنم. (٦٩)خداوند در اوايل سوره نساء به تشريع برخى از مقررات ارث پرداخته است. آيات اين گونه آغاز مى‌شود:

{يوصيكم اللّه‌ في أولادكم للذّكرِ مثلُ حظِّ الانثيينِ.... }

«خداوند به شما در مورد فرزندانتان سفارش مى‌كند. سهم پسر، چون سهم دو دختر است...». (٧٠)

قرآن، ابتدا به اين امر آگاهى مى‌دهد كه خداوند در زمينه ارث پيامى دارد. اين امر دلالتى روشن بر تشريع قانون از جانب خدا دارد و گوياى مولوى بودون اين فرمان است؛ زيرا اوامر ارشادى بر واقعيت‌هاى عينى تكيه دارند، بر خلاف اوامر مولوى كه همه حقيقت خود را از مولا و قانون گذار اخذ مى‌كنند.

سپس خداوند به بيان احكام متعددى پيرامون ارث مى‌پردازد و در پايان آيه مى‌فرمايد:

{... آباءكم وأبناءكم لاتدرونَ أيُّهم أقربُ لكم نفعاً فريضةً من اللّه‌ إنّ اللّه‌ كان عليماً حكيماً. }

«... شما نمى‌دانيد پدران و فرزندانتان كدام يك براى شما سودمند ترند. [اين [فرضى است از جانب خدا؛ زيرا خداوند داناى حكيم است.


(٦٨) نگارنده در اين مجال كوتاه در صدد تبيين بحث دشوار رابطه معرفت دينى با ساير معارف بشرى و يا از منظرى ديگر تعارض علم و دين نيست و نيز ـ اجمالاً ـ منكر شكل‌هاى گوناگون تأثير دانش‌هاى بشرى بر فهم انسان از دين نمى‌باشد؛ بلكه يكسويه بودن اين ارتباط و انفعال هميشگى معرفت دينى مورد انكار اوست.
(٦٩) براى استدلال به نصوص قرآنى و روايى در هريك از ادعاهاى پيشين، مجال واسعى وجود دارد؛ ولى چون شيوه اين نوشتار به جهت هماهنگى با متد علمى روشنفكران مذهبى، پرهيز از مباحث نقلى و اكتفا به ادله عقلى است، تنها به يك مورد از قرآن كريم كه عمده‌ترين ادعاهاى گذشته را بار ديگر مدلّل مى‌كند، اكتفا شده است.
(٧٠) ترجمه آيات از آقاى محمد مهدى فولاد وند است.