غزالى ادعا مى‌كند كه فقه به طور مستقيم هيچ مصلحت اخروى را در پى ندارد، بلكه با تأمين مصالح دنيوى بستر مناسبى را براى سعادت اخروى فراهم مى‌سازد. و از اين جهت همانند طب است كه اسباب سلامت انسان را مهيّا مى‌كند تا او عمر خويش را صرف رشد و كمال معنوى نمايد.

مقصود از مصلحت اخروى چيست؟ آيا اگر عمل و پديده‌اى در دنيا ـ بدون هيچ شرط و واسطه‌اى ـ سبب اجر اخروى و يا دفع عقاب در آخرت گردد، باز هم مى‌توان گفت كه اين عمل و پديده مصلحت اخروى ندارد؟! رعايت تكاليف الهى كه در فقه از آنها سخن گفته شده است ـ حتى در بخش معاملات ـ كمترين نتيجه اخروى آنها دفع عقاب الهى است. همه متكلمان و فقيهان اذعان دارند كه اگر انسانى مرتكب عمل حرامى همچون زنا يا ربا شود، اگر توفيق توبه نيابد و يا مشمول شفاعت شافعان يا غفران پروردگار نگردد، مستحق عذاب اخروى خواهد بود و اگر چنين اعمالى را ترك كند ـ حتى اگر در اين ترك، قصد بندگى خداوند را هم نداشته باشد و يا ترك اين اعمال سبب اصلاح باطن و روح او نگردد ـ در آخرت گرفتار عقاب اين دو گناه نخواهد شد. و اگر در اين ترك حرام، قصد قربت نموده باشد، علاوه بر دفع عقاب، مأجور نيز خواهد بود. همه بايدها و نبايدها و حلال و حرام‌هاى مولوى فقه، پيرو همين قاعده روشن و اجماعى است.

اشتباه بزرگ غزالى در اين است كه همه اوامر و نواهى الهى را كه دانش فقه درصدد كشف آنهاست، گويا به اوامر و نواهى ارشادى منحصر كرده است. خداوند در اوامر و نواهى ارشادى، تنها به مصالح و مفاسد دنيوى و تكوينى كه مترتب بر فعل است نظر دارد و نتيجه پيروى از اين فرامين، فقط بهره‌مندى از سود و دور ماندن از ضرر دنيوى است كه بر مأمورٌ به و منهىٌ عنه مترتب است و غير از اين سود و زيان، هيچ عقاب و اجر اخروى براى اطاعت و