در اجماع‌هاى منقول بايد ميزان دلالت الفاظ را به لحاظ قوت و ضعف در نظر گرفت. برخى الفاظ در اجماع، صراحت و برخى ديگر ظهور و برخى ديگر به تحقق آن اشعار دارند.

الفاظى كه در اجماع صراحت دارند مثل اين كه ناقل اجماع بگويد: براين مسأله اجماع قائم شده يا اين حكم، مختار اماميه يا مختار تمام فقيهان يا مختار اهل اسلام يا مختار اهل حق يا اهل ايمان و... است. اين گونه الفاظ در حدوث و تحقق اجماع صراحت دارند؛ اما الفاظى كه در اجماع ظهور دارند مثل اين كه ناقل اجماع بگويد: در فلان مسأله اختلافى وجود ندارد يا در فلان مسأله مخالفى نمى‌شناسم يا اختلافى در فلان مسأله ظاهر نشده است و... اين گونه الفاظ و عبارات در اجماع صراحت ندارند؛ بلكه در آن ظهور دارند؛ اما الفاظى كه به تحقق اجماع اشعار دارند، بسته به موارد كاربرد، متفاوت است؛ براى مثال اگر ناقل اجماع بگويد: حكم فلان مسأله، چنين است؛ اما شافعى با آن مخالف است يا حكم فلان مسأله، چنين است؛ اما جمهور عامه با آن مخالفند؛ اين گونه عبارات به قرينه مخالفت شافعى يا عامه، نشان دهنده تحقق اجماع و اتفاق فقيهان شيعه بر آن حكم است؛ زيرا اگر مخالفتى از جانب عالمان شيعه با آن حكم وجود داشت بهتر بود به جاى ذكر عامه يا شافعى، از آنان نام برده مى‌شد. از اين رو محقق سبزوارى (پس از نقل سخن كسى كه ادعا كرده شافعى مخالف ثبوت كفاره براى مادر شير دهى است كه مى‌ترسد روزه گرفتن برايش ضرر دارد) گفته:

اين كلام نشان دهنده اتفاق شيعه است. (١٤٥)

٢. ميزان سطح تتّبع ، حفظ و دقت علمى ناقل اجماع

در اجماع‌هاى منقول بايد موقعيت علمى ناقل اجماع و قدرت او بر تتبع و حفظ مطالبى كه از ديگران دريافت كرده و ديگر اوصافى كه در صحت نقل اجماع و مطابقت آن با واقع مؤثر است، در نظر گرفته شود.

(١٤٥) ذخيرة المعاد، ص ٥٣٦، سطر٣٧.