ميان «عقل» و «حافظه» را در كلام امير مؤمنان (ع) ـ در نهج البلاغهـدريافت. حافظه بخشى از آگاهى عقلى است كه آدمى آن را به دست آورده است و بدين جهت حافظه مردم به جهت تفاوت امورى كه به آنها اهتمام ورزيده و به آنها پرداخته‌اند، فرق دارد. بنابراين حافظه فقيه در ادلّه و اقوال و مسائل فقهى متمركز گرديده است و حافظه پزشك در حفظ نام داروها و عوارض بيمارى‌ها تمركز پيدا كرده است، چنان كه حافظه كارمندان ادارات در امور مربوط به اداره و نام كارمندان و پرسنل ادارى و... متمركز شده است.

پس از روشن شدن اين مثال‌ها اينك وارد اصل موضوع مى‌شويم: زن به جهت آفرينش زنانه‌اش به امور مربوط به داخل خانه بيش از امور مربوط به بيرون خانه نظير تجارت، بازار، كشاورزى، جنگ و امور سياسى همّت مى‌گمارد، و هيچ كس در اين حقيقت شك و ترديدى ندارد. ما به دنبال درستى يا نادرستى مشاركت زنان دركارهاى سياسى و ادارى و امنيتى نيستيم؛ زيرا تاريخ تمدّن بشرى در همه دوره‌هاى تاريخ زندگى زن اين حقيقت را به اثبات رسانده است، حتى در روزگار ما با اين كه زنان همدوش مردان در بازار، سياست، كشاورزى، صنعت، جنگ و خانواده حضور دارند، ولى در عين حال اهتمام زن به خانه و خانواده بيش از مردان است، همان گونه كه اهتمام مردان به بازار، مزرعه، سياست و جنگ بيشتر از زنان است.

اين تفاوت آشكاركه در وظايف هريك از زن و مرد مشاهده مى‌شود، به خودى خود و به صورت اتفاقى حاصل نشده است، بلكه سر چشمه آن، تفاوت روشن در آفرينش زن و مرد مى‌باشد. همين اختلاف در آفرينش در رفتار و زندگى اجتماعى زن و مرد منعكس شده و بر امورى كه هريك به آن اهتمام مى‌ورزند تأثير گذار بوده است و به طور طبيعى مواردى كه زن به آنها اهميت مى‌دهد با مواردى كه در نظر مرد مهم جلوه مى‌كند، تفاوت دارد، از سويى نيز رفتار زن و مرد با همديگر متفاوت است. همين اختلاف باعث شده كه حافظه و توجه مرد در مسائل جنايى ـ مثلاً ـ از حافظه و توجّه زن قوى‌تر باشد و به همين جهت شهادت يك مرد، مساوى با شهادت دو زن قرار داده شده است. و اين (مساوى بودن شهادت يك مرد با شهادت دو زن) يك قانون كلّى است؛ زيرا گاهى در امور جنايى حافظه يك قاضى زن يا وكيل و يا مسئول امنيتى قوى‌تر از حافظه يك كشاورز يا پزشك است و در