وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا وَ قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ.

آل‌عمران (٣) ١٦٧

مهر بر دهان‌

١٤. مهر زدن بر دهان كافران در روز قيامت و ناتوانى آنها از سخن گفتن:

الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‌ أَفْواهِهِمْ‌ ....

يس (٣٦) ٦٥

نقش دهان‌

١. سخن‌

١٥. دهان، مجراى سخن گفتن انسان:

... يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ‌ ....

آل‌عمران (٣) ١٦٧

... مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ‌ ....

مائده (٥) ٤١

... ذلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ‌ ....

توبه (٩) ٣٠

... كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِمْ‌ ....

كهف (١٨) ٥

... وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ‌ ....

نور (٢٤) ١٥

... ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ‌ ....

احزاب (٣٣) ٤

الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‌ أَفْواهِهِمْ‌ ....

يس (٣٦) ٦٥

٢. نوشيدن‌

١٦. نقش دهان، در نوشيدن آب:

... كَباسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْماءِ لِيَبْلُغَ فاهُ‌ ....

رعد (١٣) ١٤

نيز--) همين مدخل، گناهان دهان‌

دهرى‌

دهر در اصل به معناى مدّت جهان از آغاز تا پايان آن است و سپس از هر مدّت طولانى به دهر تعبير شده است. [١] «دهرى» به كسى گويند كه منكر مبدأ و معاد است و تمامى حوادث را به دهر نسبت مى‌دهد. امّا گروهى از مشركان كه مبدأ را پذيرفته و منكر معاداند.

در اين عقيده با دهريّون مشتركند كه مرگ را به دهر نسبت مى‌دهند. [٢] آيات مورد بحث در اين مدخل به‌ نظر بعضى، ناظر به منكران مبدأ و معاد (دهريّون)، [٣] و به نظر برخى ديگر، ناظر به آن گروه از مشركان است كه مبدأ را پذيرفته و منكر معاداند. [٤]

اعتقادات دهرى‌

١. محدود شمردن زندگى به مجال دنيا، از جمله اعتقادات دهرى:

وَ قالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا ... وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ ....

جاثيه (٤٥) ٢٤

٢. اعتقاد دهرى به بى‌تأثيرى اراده الهى، در زندگى و مرگ:

وَ قالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ ....

جاثيه (٤٥) ٢٤

[١] . مفردات، ص ٣١٩، «دهر»

[٢] . الميزان، ج ١٨، ص ١٧٤

[٣] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ١١٨؛ التّفسيرالكبير، ج ٢٧، ص ٢٧٠؛ تفسير نمونه، ج ٢١، ص ٢٦٩

[٤] . الميزان، ج ١٨، ص ١٧٤