دادخواهى، به حاكم يا قاضى شكايت بردن است. [٢] معادل آن در زبان عربى «تظلّم» است، كه به معناى شكايت كردن از ظلم و ستم ديگرى به حاكم مى‌باشد. [٣] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «نزاع»، «يحكّموك»، «يتحاكموا»، «فاحكم بيننا»، «اختلاف» و سياق برخى آيات استفاده شده است.

حق دادخواهى‌

١. حق بودن دادخواهى مظلوم و اظهار آن:

لا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَ كانَ اللَّهُ سَمِيعاً عَلِيماً. [٤]

نساء (٤) ١٤٨

دادخواهى از داود عليه السلام‌

٢. داود عليه السلام، مرجعى صالح براى دادخواهى، در نظر مردم عصر خود:

إِذْ دَخَلُوا عَلى‌ داوُدَ ... قالُوا ... خَصْمانِ بَغى‌ بَعْضُنا عَلى‌ بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنا بِالْحَقِ‌ ....

ص (٣٨) ٢٢

٣. دادخواهى صاحب يك ميش از داود عليه السلام، در برابر طمع تجاوزكارانه برادر داراى ٩٩ ميش:

إِذْ دَخَلُوا عَلى‌ داوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قالُوا لا تَخَفْ خَصْمانِ بَغى‌ بَعْضُنا عَلى‌ بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنا بِالْحَقِّ وَ لا تُشْطِطْ ... ء إِنَّ هذا أَخِي لَهُ تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً وَ لِيَ نَعْجَةٌ واحِدَةٌ فَقالَ أَكْفِلْنِيها ....

ص (٣٨) ٢٢ و ٢٣

٤. سفارش خداوند به ياد كردن ماجراى دادخواهى متخاصمان، از داود عليه السلام:

وَ هَلْ أَتاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ.

ص (٣٨) ٢١

٥. تشويق خداوند از پيامبر صلى الله عليه و آله، براى مطالعه ماجراى دادخواهى متخاصمان از داود عليه السلام:

وَ هَلْ أَتاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ.

ص (٣٨) ٢١

٦. ماجراى دادخواهى از داود عليه السلام، درس‌آموز براى پيامبر صلى الله عليه و آله:

وَ هَلْ أَتاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ.

ص (٣٨) ٢١

[١] . در روايتى از پيامبراكرم صلى الله عليه و آله در معناى «تكلّمهم» آمده است: تكلّم آن به صورت حديث و گفتار نيست، بلكه علامتى است كه هر كه را خداوند امر فرموده به آن علامت‌گذارى مى‌كند. (الدرالمنثور، ج ٦، ص ٣٧٨)

[٢] . فرهنگ فارسى، ج ٢، ص ١٤٧٩، «دادخواهى»

[٣] . لسان‌العرب، ج ٨، ص ٢٦٤، «ظلم»

[٤] . بر اساس يكى از احتمالات، معناى آيه اين است كه خداوند دوست ندارد، از ديگرى بدگويى و مذمّت و يا شكايتى بشود، مگر آنكه مظلوم باشد. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٢٠٢)