خضوع در لغت به معناى تواضع و سر و گردن فرود آوردن است. [١] براى فرق خضوع و خشوع چنين گفته‌ شده است: الف. خضوع، مخصوص اعضا و جوارح و خشوع، مربوط به قلب است. [٢] ب. خضوع، در بدن و اقرار به خدمت‌گزارى، و خشوع در صدا و نگاه كردن است. [٣] ج. خشوع، همراه اعتقاد به برترى فردى است كه در مقابل او خشوع مى‌شود، امّا خضوع مى‌تواند به صورت ظاهرسازى باشد، بدون اينكه اعتقاد به برترى فرد مورد خضوع داشته باشد. [٤] در اين مدخل‌ از واژه‌ «خضع» و مشتقّات آن و واژه‌ «قنت»، «عنت»، «استكانت» و جمله‌هايى كه مفيد معناى خضوع‌اند، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: ارزش خضوع، خاضعان، زمينه‌هاى خضوع.

اجتناب از خضوع‌

١. اجتناب پيروان انبيا از خضوع، در برابر دشمنان:

وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ ... وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا ... [٥]

آل‌عمران (٣) ١٤٦

ارزش خضوع‌

٢. خضوع در برابر آيات رحمت خداوند، از اوصاف هدايت‌يافتگان:

أُولئِكَ الَّذِينَ‌ ... وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا إِذا تُتْلى‌ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا.

مريم (١٩) ٥٨

٣. خضوع در برابر آيات رحمت خداوند، از اوصاف برخورداران از نعمت ويژه الهى:

أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ‌ ... إِذا تُتْلى‌ عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُكِيًّا.

مريم (١٩) ٥٨

٤. خداوند، خواهان طاعت خاضعانه و مخلصانه مؤمنان در برابر وى:

حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‌ وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ.

بقره (٢) ٢٣٨

٥. خضوع در برابر آيات رحمت خداوند، از اوصاف برگزيدگان الهى:

مريم (١٩) ٥٨

٦. خداوند، خواهان خضوع و تضرّع انسانها در برابر او:

وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ.

مؤمنون (٢٣) ٧٦

[١] . لسان‌العرب، ج ٤، ص ١٢٧، «خضع»

[٢] . الميزان، ج ٢، ص ١٥٢

[٣]

[٤] ٣ و. معجم الفروق اللّغويّه، ص ٢١٦

[٥] . «ما استكانوا» يعنى براى دشمنانشان خضوع نكردند. (مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٨٥٥)