نیافتن جنگ در منطقة خلیج فارس را عامل فشار به کشورهای عربی خلیج فارس دانسته و به توانائیهایی این کشورها در امر نظامی که در اجلاس اخیر وزیران دفاع شش کشور حاشیة خلیج فارس بر آن تأکید شده بود، اشاره کرده است. در گزارش رادیو بی.بی.سی آمده است: در روزهای نخستین جنگ صنایع نفت عراق صدمه دید. خطرهایی که متوجه کشتیها در منتها الیه خلیج فارس میشد سبب شد تا صادرات نفت از بخش جنوبی عراق با مشکل روبه رو شود و بهدنبال آن سوریه نیز بهدلیل حمایت از ایران در جنگ، خط لولة نفترسانی عراق به دریای مدیترانه را که از خاک آن کشور میگذشت، قطع کرد. بدین ترتیب تنها راه باقیمانده برای صادرات نفت عراق خط لولهای است که از شمال این کشور، از طریق ترکیه می گذرد و با اینکه سعی در افزایش صادرات نفت از این راه میشود، فروش نفت عراق به میزان ناچیزی رسیده است. از طرف دیگر، ایران تا این حد صدمه ندید. از ظرفیت صنایع نفت ایران بهدلیل اختلالاتی که پس از انقلاب به وجود آمد، کاسته شد، اما این ضعف تا حدودی جبران شده است. تأسیسات بارگیری نفت در جزیرة خارک به دلیل فاصلة بسیار از مناطق جنگی جنوب و مصونیت از خطر پاسخگوی نیازهای ایران بودند.

دو ماه پیش عراق دست به مبارزة نظامی و جنگ تبلیغاتی زد تا خسارات وارد شده به صادرات نفت را تلافی کرده باشد. عراق بخشی از شمال خلیج فارس را منطقة جنگی اعلام کرد و به دفعات ادعا کرد که تأسیسات جزیرة خارک و کشتیهایی که عازم این منطقه بودند را هدف حملة موشکی و بمباران قرار داده است. ممکن است که تهدید صادرات نفت ایران از جانب عراق رو به افزایش باشد. در اینباره میتوان

گفت که گمان میرود

شوروی ارسال اسلحه، هواپیما و موشکهای پیشرفته به عراق را ازسرگرفته است. تا این کشور آنها را برای تهدید علیه ایران به کار گیرد.

چنانکه این امر صحت داشته باشد، آنگاه میتوان دلیل فشار ایران به کشورهای خلیج فارس و جهان عرب را درک کرد. کشورهای حاشیة خلیج فارس تکیة سنگینی به جریان نفت در این منطقه دارند و فشار ایران برای بازداشتن عراق از توسعة جنگ در این مسیر است. بهعلاوه عراق موفقیتهایی در زمینة سیاسی با همسایگان خود کسب کرده است. کشورهای نفتخیز خلیج فارس از درآمد نفتی خود کمکهایی به عراق کردهاند تا کسری درآمد این کشور جبران شده باشد. وزیران دفاع این کشورها نیز به همین دلیل در اجلاس ریاض پایتخت عربستان دربارة سیاست دفاع مشترک بحثهایی کردهاند. معلوم نیست نیروهای کوچک و پراکندة آنها چگونه میتوانند در عملیات مشترک نظامی شرکت کنند، اما به نظر میرسد در مورد دفاع مشترک هوایی از تأسیسات نفتی خود با بهرهوری از رادار آواکس که امریکا در اختیار عربستان قرار داده، مذاکراتی انجام گرفته است. عمان در منتها الیه جنوبی این کشورها دارای مناسبات مستقیم نظامی با امریکا است. امریکا نیز ناوهای هواپیمابر در اقیانوس هند دارد و از طریق آنها مراقب تحولات خلیج فارس است.