روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ٤٨٩ - روزشمار جنگ پنجشنبه /١ مهر ١٣٦١ /٥ ذی الحجه ١٤٠٢ /٢٣ سپتامبر ١٩٨٢
ضمیمه گزارش ٤٩٢
مشخصات جغرافیایی، نظامی و سیاسی منطقة عملیاتی مسلم بن عقیل:
منطقة عملیاتی مسلم بن عقیل به طول حدوداً ٢٢ کیلومتر، در امتداد نوار مرزی و در منطقة عمومی سومار قرار دارد که از شمال به جنوب به سلسله ارتفاعات کهنه ریگ تا کناره های شمالی رودخانه کانی شیخ و ارتفاع دروازه محدود شده است.[١] منطقه عمومی سومار در حدود ١٥٠ کیلومتری شهر اسلام آباد و ٢٠٥ کیلومتری شهر باختران واقع شده است. شهر سومار، از غرب به سلسله ارتفاعات کهنه ریگ، از شرق به سلسله ارتفاعات سارات، از شمال به سلسله ارتفاعات بند پیرعلی و از جنوب نیز به ادامة سلسله ارتفاعات سارات منتهی می شود. منطقة عمومی سومار از شمال به نفت شهر، از غرب به شهر مندلی عراق، از جنوب (بعد از طی ٣٥ تا ٤٠ کیلومتر و گذشت از ارتفاعات پرپیچ وخم) به مهران و از شرق نیز (بعد از طی حدود ٥٠ کیلومتر) به گیلان غرب منتهی می شود. منطقه دارای پستی و بلندی ها و ارتفاعات بسیاری است و میانگین نسبی بلندی این ارتفاعات بین ١٠٠ تا ٤٠٠ متر می باشد.
به موازات نوار مرزی و در امتداد سلسله ارتفاعات کهنه ریگ، ارتفاعات گیسکه، کله شوان و دروازه قرار گرفته اند که این سلسله ارتفاعات شامل دو قسمت شمالی و جنوبی می شود که تنگة میان تنگ و رودخانه کنگیر - که از آن می گذرد - آنها را جدا کرده اند. سلسله ارتفاعات کهنه ریگ به ترتیب از شمال به جنوب شامل ارتفاعات سلمان کشته (٣٦٥ متر)، سان واپا (٣٤٠ متر)، وارولین (٤٠٢ متر)، قلعه مین (٣٤٣ متر) و قلعه جوق (کله قندی، ٣٤٥ متر) است. همچنین ارتفاعات ٣٢٠ معروف به تپه قرمز و همچنین تپه کرم ژیله روی جادة سان واپا در شمال این ارتفاع قرار گرفته اند. سه ارتفاع گیسکه (٣٣٠ متر)، کله شوان (٣٢٠ متر) و دروازه (١٩٥ متر) نیز در جنوب رودخانه کنگیر واقع شده اند. در سمت غربی این ارتفاعات اراضی مسطح مندلی قرار دارد و از این ارتفاعات می توان بر دشت و شهر مندلی عراق - که در ١٢٠ کیلومتری مرز قرار دارد - تسلط کامل داشت. غیر از تنگة میان تنگ، تنگة سان واپا نیز در سمت چپ ارتفاع سان واپا قرار دارد که اهمیت آن به اندازه تنگة میان تنگ نیست.
سلسله ارتفاعات سارات که از شرق سومار به سمت جنوب گسترش پیدا کرده است، بر ارتفاعات گیسکه و کله شوان عمود هستند. مهم ترین ارتفاعات این سلسله جبال نیز عبارت اند از: چشمه کلی (٣٠٧ متر) و تپه های شلوغ ١، ٢ و ٣ و دیده بانی سارات (٣٢٠ متر). به موازات سلسله ارتفاعات سارات، در قسمت شمال، سلسله ارتفاعات دیگری به نام بند پیرعلی وجود دارد که از ارتفاعات تپه مثلثی (٣٤٣ متر)، دیدگاه پیرعلی ١،٢ (٣٦٠ و ٣٤٣ متر)، عمود بر ارتفاعات کهنه ریگ تشکیل شده اند. ارتفاعات قوت قوله، تینه بزرگ، تینه کوچک و چم دام نیز در امتداد یکدیگر در جهت شرق به غرب منطقه، در منتها الیه شمال منطقة عملیاتی و همچنین شمال ارتفاعات بند پیرعلی و سلمان کشته قرار گرفته اند. در جنوبی ترین حد منطقة عملیاتی نیز ارتفاعات حیدک و سیدک (٤٠٧ و ٣٢٧ متر) در شمال رودخانه کانی شیخ واقع شده اند.
رودخانه کنگیر از ارتفاعات شرق سومار سرچشمه می گیرد که با عمق کم از سمت شرق به غرب به موازات جاده اسلام آباد - سومار امتداد پیدا کرده و با عبور از تنگه میان تنگ به طرف شهر مندلی عراق ادامه می یابد. رودخانه کانی شیخ نیز در جنوب منطقه، از ارتفاعات ایران سرچشمه می گیرد و از شرق به غرب به رودخانه دو شیخ عراق سرازیر می شود و به طرف شهر مندلی عراق ادامه می یابد. سلسله ارتفاعات کهنه ریگ مهم ترین ارتفاعات منطقه است.
[١] نیروهای عراقی پس از اعلام عقب نشینی از غرب کشور (که قبل از عملیات رمضان شروع شد)، در منطقة سومار نیز مقداری عقب نشینی کردند. عراق در این عقب نشینی ارتفاعات حوالی سومار را رها کرد و نزدیک مرز در این ارتفاعات که بلندترین ارتفاعات منطقه بود (منطقة عملیاتی مسلم بن عقیل) مستقر شد. این ارتفاعات بلندترین ارتفاعات منطقه غرب سومار است که از نفت شهر شروع شده و به سمت جنوب ادامه می یابد.