تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات - بهشتى، احمد - الصفحة ٨٧ - بيان مقدّمات

اكنون گوييم: بنابر نظر شيخ الرئيس، قوّه ادراك اگر بالذت چيزى را ادراك كند، صورت آن‌چيز در نزد خود قوّه ادراك حاصل مى‌شود و اگر به وسيله آلت و ابزار ادراك كند، صورت آن در نزد آن آلت خواهد بود.

در مورد سه قسم اوّل، صورت محسوس يا متخيّل يا متوهّم در نزد قوّه حس يا خيال يا وهم است و اين قواى سه‌گانه از نظر شيخ الرئيس مادّى است؛ ولى در مورد قسم اخير، صورت معقول در نزد قوّه عاقله است و واسطه‌اى مادّى در كار نيست.

اين مقدّمه نيز در نمط سوم (فصل هشتم، نهم و دهم) بيان شده است. [١]

عبارت «فيلزم ان يكون ما يحصل لها من صورة المتعقّل من مادّته موجودا فى مادّته أيضا» اشاره به مقدّمه دوم است.

٣. قواى جسمانى تنها به وسيله جسمى كه موضوع آنهاست، مى‌توانند فاعل و مؤثر واقع شوند. اينها هم‌چنان‌كه خود مادّى‌اند، آن‌چه از آنها متأثّر مى‌شود، نيز مادّى است، آن هم در صورتى كه مؤثر و متأثّر نسبت به يك‌ديگر داراى وضع مخصوص باشند. به گفته حاجى سبزوارى: