تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات - بهشتى، احمد - الصفحة ٣٨٣ - پاسخ

٣. اشكال معتزله‌

پيروان مكتب اعتزال در مسئله نجات و رستگارى نگاهى تنگ نظرانه دارند. آنها نجات را ويژه كسانى مى‌دانند كه حقيقت را از راه اقامه برهان شناخته و از گناهان، پاك و منزّهند. [١]

اين ديدگاه كلامى درست نقطه مقابل ديدگاه مرجئه است كه با سعه صدر كامل، با مسئله نجات روبه‌رو مى‌شوند و معتقدند كه ملاك رستگارى، عمل نيست. بايد قضاوت را به تأخير انداخت. چه مى‌دانيم؟ ممكن است خداوند در روز قيامت، سلمان و ابوذر را به جهنم بيندازد و ابو سفيان و معاويه را راهى بهشت سازد.

پاسخ:

در مسئله نجات و رستگارى بايد از افراط و تفريط پرهيز كرد. خدا هم عادل است و هم غفّار. عدلش ترس مى‌آورد و غفرانش اميد.

عدالتش اقتضا مى‌كند كه اجر نيكوكاران را ضايع نكند و غفرانش اقتضا مى‌كند كه اگر گنه‌كارى در خور آمرزش است، او را بيامرزد. او خود فرموده است:

وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‌؛ [٢]

منم آمرزگار كسانى‌كه توبه كنند و ايمان آورند و كار شايسته كنند، سپس هدايت بپذيرند.

شيخ الرئيس با توجه به همين حقيقت است كه مى‌گويد:

و لا تصغ إلى من يجعل النّجاة وقفا على عدد و مصروفة عن أهل الجهل‌

[١] . ر. ك: الاشارات و التنبيهات، ج ٣، ص ٣٢٧.

[٢] . طه (٢٠) آيه ٨٢.