تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات - بهشتى، احمد - الصفحة ٢٨١ - ب) تقسيم ديگر براى صفتهاى ثبوتى

الف) صفت‌هاى ثبوتى و سلبى‌

صفت‌هاى ثبوتى، صفت‌هايى‌اند كه بر كرامت، جمال و كمال ذات دلالت دارند و صفت‌هاى سلبى به معناى از بين بردن نقص‌ها و عدم‌هاست.

قسم اوّل را ايجابى ثبوتى يا صفت‌هاى جمال و قسم دوم را سلبى تقديسى يا صفت‌هاى جلال مى‌نامند. در مورد خداوند متعال، تمام صفت‌هاى سلبى به سلب نقص يا سلب امكان باز مى‌كردند و از آن‌جاكه نفى در نفى، اثبات است، بازگشت سلب نقص به اثبات كمال و بازگشت سلب امكان، به اثبات وجوب است و چون وجوب و كمال، عين ذات واجب الوجود است، هيچ‌گونه تركيب و تكثّرى در ذات بى‌مانند او لازم نمى‌آيد. [١]

ب) تقسيم ديگر براى صفت‌هاى ثبوتى‌

صفت‌هاى ثبوتى يا محسوس است يا معقول. هركدام آنها يا عين موصوف يا زايد بر موصوف است.

صفت‌هاى محسوسى كه عين موصوفند؛ مانند اتّصال‌ [٢] براى جسم و صفت‌هاى محسوسى كه زايد بر موصوفند؛ مانند سياهى براى جسم. صفت‌هاى معقولى كه عين موصوفند؛ مانند علم ذاتى براى خداوند [٣] و صفت‌هاى معقولى كه زايد بر موصوفند؛ مانند علم براى انسان. [٤]

بديهى است كه صفت‌هاى محسوس بر خداوند، ممتنع و صفت‌هاى معقول بر

[١] . ر. ك: الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقليه، ج ٦، ص ١١٨.

[٢] . منظور، صورت جسم است، نه اتّصال كمّى كه بر جسم عارض است.

[٣] . البته نه بنابر رأى مشاييان.

[٤] . ر. ك: الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقليه، ج ٦، ص ١٢٣.