تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات - بهشتى، احمد - الصفحة ٣٧ - الف) قوس نزول

١. قوس نزول و صعود هستى؛

٢. نخستين استدلال بر بقاى نفس.

ما هر يك از دو مطلب بالا را به تفصيل، توضيح مى‌دهيم:

١. قوس نزول و صعود هستى‌

الف) قوس نزول‌

در قوس نزول، هستى از مرتبه برتر به سوى مرتبه فروتر و از اشرف به سوى اخس، تنزّل مى‌كند، تا به موجودى منتهى مى‌شود كه مى‌توان او را مرز ميان وجود و عدم ناميد. بنابراين، مراتب قوس نزول بدين قرار است:

١. عقول كه به نظر حكماى مشّا، تعداد آنها ده‌تاست و به نظر شيخ الرئيس هيچ ضرورتى ندارد كه در عدد ده، محدود شوند، بلكه ممكن است بيشتر باشند و شمار آنها بر ما معلوم نيست. [١] شيخ اشراق هم تصريح كرده است كه عدد آنها از ده، بيست، صدودويست بيشتر است. [٢]

٢. نفوس ناطقه سماوى كه از نفس فلك اعلى- كه به آن، فلك محيط و فلك الافلاك نيز گفته مى‌شود- شروع مى‌شود و به نفس فلك ادنى- كه به آن فلك قمر نيز گفته مى‌شود- پايان مى‌پذيرد.

علماى قديم هيئت، به نه فلك قائل بوده‌اند و شاعرى افلاك هفت‌گانه سيّارات را در بيت زير گرد آورده است: