تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات - بهشتى، احمد - الصفحة ٣٨٢ - پاسخ

تنها بخشى از رذيلت و حدّ معيّنى از آن، موجب عذاب محدود و منقطع مى‌شوند.

بنابراين، بايد گفت: رذايل بر سه قسمند: قسم اوّل آنهايى كه خلود در عذاب را در پى دارند. قسم دوم، آنهايى كه عذاب موقّت و منقطع در پى دارند و قسم سوم، آنهايى كه هيچ‌گونه عذابى در پى ندارند؛ مانند گناهان صغيره‌اى كه بر آنها اصرارى نباشد.

بدين ترتيب، اندكى از انسان‌ها كسانى‌اند كه شر بر آنها چنان غلبه كرده است كه هرگز روى خير و سعادت نمى‌بينند؛ ولى بيشتر انسان‌ها چنين نيستند. اينان يا از آغاز سعادتمند و خوشبختند يا سرانجام- دير يا زود- به سعادت و خوشبختى مى‌رسند.

براى همين است كه شيخ الرئيس مى‌گويد:

و ذلك فى أقلّ أشخاص النّاس؛

و اين عذاب سرمد، در كمترين اشخاص مردم است.

در اين‌جا بى‌مناسبت نيست به حديثى اشاره كنيم كه در ذيل آيه‌ وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها [١] نقل شده است. مطابق اين آيه، ورود در جهنم براى همگان حتمى است، ولى ماندگارى در آن بر طبق آيه بعد، همگانى نيست؛ چراكه مى‌فرمايد:

ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا؛ [٢]

آن‌گاه كسانى را كه تقوا پيشه كرده‌اند، نجات مى‌دهيم و ستم‌كاران را كه به زانو درآمده‌اند، در آن رها مى‌كنيم.

و اما حديث، مضمون آن اين است كه اهل نجات، همه يك‌سان از جهنم خارج نمى‌شوند. برخى چون برق لامع مى‌گذرند و برخى چون باد و برخى چون سواران تيزتك و برخى چون پيادگان دونده و برخى چون پيادگانى كه تند يا متوسط يا لنگان لنگان راه مى‌روند. [٣]

[١] . مريم (١٩) آيه ٧١.

[٢] . همان، آيه ٧٢.

[٣] . ر. ك: تفسير الصافى، ج ٣، ص ٢٩٨ (ذيل آيه ٧٢ سوره مريم).