شرح كتاب سيبويه
(١)
٣ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٦ ص
(٤)
١١ ص
(٥)
١٣ ص
(٦)
١٧ ص
(٧)
٢٣ ص
(٨)
٢٤ ص
(٩)
٢٨ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٣٨ ص
(١٢)
٤٧ ص
(١٣)
٥٣ ص
(١٤)
٥٩ ص
(١٥)
٦١ ص
(١٦)
٦٢ ص
(١٧)
٧٣ ص
(١٨)
٨١ ص
(١٩)
٨٤ ص
(٢٠)
٩٠ ص
(٢١)
٩٧ ص
(٢٢)
٩٨ ص
(٢٣)
١٠٠ ص
(٢٤)
١٠١ ص
(٢٥)
١٠٣ ص
(٢٦)
١٠٦ ص
(٢٧)
١٠٨ ص
(٢٨)
١٠٨ ص
(٢٩)
١٠٩ ص
(٣٠)
١١١ ص
(٣١)
١١٢ ص
(٣٢)
١١٤ ص
(٣٣)
١٢٠ ص
(٣٤)
١٢١ ص
(٣٥)
١٢٢ ص
(٣٦)
١٢٣ ص
(٣٧)
١٢٣ ص
(٣٨)
١٢٥ ص
(٣٩)
١٢٧ ص
(٤٠)
١٢٨ ص
(٤١)
١٣٠ ص
(٤٢)
١٣١ ص
(٤٣)
١٣٣ ص
(٤٤)
١٣٦ ص
(٤٥)
١٤٠ ص
(٤٦)
١٤٢ ص
(٤٧)
١٤٣ ص
(٤٨)
١٤٣ ص
(٤٩)
١٤٦ ص
(٥٠)
١٥٥ ص
(٥١)
١٥٦ ص
(٥٢)
١٥٨ ص
(٥٣)
١٥٩ ص
(٥٤)
١٦١ ص
(٥٥)
١٦٢ ص
(٥٦)
١٦٤ ص
(٥٧)
١٦٧ ص
(٥٨)
١٦٧ ص
(٥٩)
١٦٨ ص
(٦٠)
١٦٩ ص
(٦١)
١٧١ ص
(٦٢)
١٧٢ ص
(٦٣)
١٧٤ ص
(٦٤)
١٨١ ص
(٦٥)
١٨٢ ص
(٦٦)
١٨٧ ص
(٦٧)
١٨٧ ص
(٦٨)
١٩١ ص
(٦٩)
١٩١ ص
(٧٠)
١٩٢ ص
(٧١)
١٩٥ ص
(٧٢)
١٩٧ ص
(٧٣)
١٩٨ ص
(٧٤)
٢٠٢ ص
(٧٥)
٢٠٣ ص
(٧٦)
٢٠٥ ص
(٧٧)
٢٠٧ ص
(٧٨)
٢٠٩ ص
(٧٩)
٢١٣ ص
(٨٠)
٢١٣ ص
(٨١)
٢١٤ ص
(٨٢)
٢١٥ ص
(٨٣)
٢٢٠ ص
(٨٤)
٢٢١ ص
(٨٥)
٢٢٤ ص
(٨٦)
٢٢٦ ص
(٨٧)
٢٢٩ ص
(٨٨)
٢٣٢ ص
(٨٩)
٢٣٤ ص
(٩٠)
٢٣٧ ص
(٩١)
٢٤٠ ص
(٩٢)
٢٤٢ ص
(٩٣)
٢٤٣ ص
(٩٤)
٢٤٦ ص
(٩٥)
٢٤٧ ص
(٩٦)
٢٥٣ ص
(٩٧)
٢٥٥ ص
(٩٨)
٢٥٨ ص
(٩٩)
٢٦٢ ص
(١٠٠)
٢٦٣ ص
(١٠١)
٢٦٤ ص
(١٠٢)
٢٦٦ ص
(١٠٣)
٢٦٩ ص
(١٠٤)
٢٧٣ ص
(١٠٥)
٢٩٠ ص
(١٠٦)
٢٩٥ ص
(١٠٧)
٣٠٢ ص
(١٠٨)
٣٠٢ ص
(١٠٩)
٣١٢ ص
(١١٠)
٣١٧ ص
(١١١)
٣٢١ ص
(١١٢)
٣٢٢ ص
(١١٣)
٣٢٤ ص
(١١٤)
٣٣٤ ص
(١١٥)
٣٥٣ ص
(١١٦)
٣٥٤ ص
(١١٧)
٣٥٧ ص
(١١٨)
٣٥٨ ص
(١١٩)
٣٦٠ ص
(١٢٠)
٣٦٣ ص
(١٢١)
٣٦٨ ص
(١٢٢)
٣٧٠ ص
(١٢٣)
٣٧٣ ص
(١٢٤)
٣٩٩ ص
(١٢٥)
٤٠٧ ص
(١٢٦)
٤١١ ص
(١٢٧)
٤١٤ ص
(١٢٨)
٤١٧ ص
(١٢٩)
٤٢٣ ص
(١٣٠)
٤٢٥ ص
(١٣١)
٤٢٦ ص
(١٣٢)
٤٢٩ ص
(١٣٣)
٤٣٣ ص
(١٣٤)
٤٣٥ ص
(١٣٥)
٤٤٣ ص
(١٣٦)
٤٤٦ ص
(١٣٧)
٤٤٧ ص
(١٣٨)
٤٤٩ ص
(١٣٩)
٤٥٢ ص
(١٤٠)
٤٥٣ ص
(١٤١)
٤٥٤ ص
(١٤٢)
٤٥٤ ص
(١٤٣)
٤٥٦ ص
(١٤٤)
٤٥٧ ص
(١٤٥)
٤٦٠ ص
(١٤٦)
٤٦١ ص
(١٤٧)
٤٦٢ ص
(١٤٨)
٤٦٢ ص
(١٤٩)
٤٦٣ ص
(١٥٠)
٤٦٦ ص
(١٥١)
٤٦٧ ص
(١٥٢)
٤٦٨ ص
(١٥٣)
٤٦٩ ص
(١٥٤)
٤٦٩ ص
(١٥٥)
٤٧١ ص
(١٥٦)
٤٧٣ ص
(١٥٧)
٤٧٤ ص
(١٥٨)
٤٧٦ ص
(١٥٩)
٤٧٦ ص
(١٦٠)
٤٧٩ ص
(١٦١)
٤٨٢ ص
(١٦٢)
٤٨٣ ص
(١٦٣)
٤٨٦ ص
(١٦٤)
٤٩١ ص
(١٦٥)
٤٩٣ ص
(١٦٦)
٤٩٤ ص
(١٦٧)
٥٠١ ص
(١٦٨)
٥٠٤ ص
(١٦٩)
٥٠٥ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص

شرح كتاب سيبويه - السيرافي، ابو سعید - الصفحة ٢١٧

و هو" ما" و" ما" لا تصغر فجعلوه واقعا على الفعل لأنهم لو عدلوا عن" ما" إلى لفظ آخر لبطل معنى التعجب.

و الوجه الثاني قد خولف به مذهب الأفعال فصححوه كما يصح هو أفعل منك، و هما يتساويان في معنى التفضيل و في وزن الفعل و تصحيحه حيث قالوا: (ما أقوم زيدا) كما قالوا: (و هذا أقوم منك) و هم يقولون في غير هذا: أقام يقيم.

و الوجه الثالث أن قولهم: (ما أميلح زيدا) إنما يريدون الملاحة و نقصانه عما هو أفضل منه، و ذلك لا يتبين إلا في لفظ (أملح)، لأنهم لو صغروا (زيدا) جاز أن يكون محقرا في معنى غير الملاحة فجعلوه في لفظ (أملح) و صار بمنزلة قولك (زيد مليّح).

قال سيبويه: حقروا هذا اللفظ يعني (أميلح زيدا) و إنما يعنون الذي نصفه بالملح، كأنك قلت: (مليّح) شبهوه بالشي‌ء الذي تلفظ به و أنت تعني شيئا آخر نحو قولك بنو فلان يطؤهم الطريق و صيد عليه يومان.

و معنى تطؤهم الطريق يريدون يطؤهم أهل الطريق الذي يمرون فيه فحذف" أهلا" و أقام الطريق مقامهم. و معنى يطؤهم الطريق يريد أن بيوتهم على الطريق فمن جاز فيه رآهم و صيد عليه يومان إنما معناه صيد عليه الصيد في يومين و حذف الصيد و أقام" اليومين" مقامه.

قال: و لا تصغر علامات الإصغار نحو (هو) و (أنا) و (نحن) من جهتين: أحدهما أن الإضمار يجري مجرى الحروف و لا تحقر الحروف. و الأخرى أن أكثر الضمائر على حرف واحد أو حرفين. و ليست بثابتة أسماء للشي‌ء الذي أضمر.

فإن قال قائل: فقد حقروا المبهمات و هي مبنيات، تجري مجرى الحروف، و فيها ما هو على حرفين، و كذلك (الذي) و تثنيتها و جمعها.

فالجواب أن المبهم قد يجوز أن يبتدأ به كقولك: (هذا زيد)، و ما أشبه ذلك، و ليس فيه شي‌ء يتصل بالفعل، و لا يجوز فصله، كالكاف في (ضربتك) و التاء في (قمت) و (قمتما)، و ما أشبه ذلك، فأشبه المبهم الظاهر، لقيامه بنفسه و لا تصغّر (غير) و (سوى) و (سواء) اللذين في معنى (غير) و لسن بمنزلة (مثل) لأن (مثلا) إذا صغرته قلت المماثلة، و المماثلة تقل و تكثر، فتفيد بالتصغير معنى يتفاضل، و (غير) هو اسم لكل ما لم يكن المضاف إليه و إذا كان شي‌ء غير شي‌ء فليس في كونه غيره معنى يكون أنقص من معنى كما كان في (المماثلة) ألا ترى أنه يجوز أن تقول: هذا أكثر (مماثلة) لذا من (غيره) و هذا