قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٢٧٤
د) حضرت صادق (ع) از على (ع) نقل كرده است: چنانچه حيوانى را صاحبش
رها كند و يا از تأمين علوفۀ آن ناتوان شود، هر كس آن حيوان را تيمار كند،
مال او خواهد شد.
امير المؤمنين (ع) در مورد مردى كه حيوان خود را در بيابان رها ساخته
بود، چنين قضاوت كرد كه اگر آن را در جوار آب و علف رها ساخته مال خود اوست، هر
وقت بخواهد مىآيد و آن را با خود مىبرد؛ ولى اگر آن را در بيابان بىآب و علف
رها ساخته باشد، مال كسى است كه آن را تيمار كند. [١]
ه) حريز بن هاشم از امام صادق (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:
برداشتن اشيايى مثل چوب دستى، ميخ، ريسمان و ميانبند بلا مانع است.
سپس راوى اضافه كرد كه حضرت ابى جعفر فرموده اين گونه اشيا طالب ندارد.
و) عمرو بن يزيد نقل كرده است كه شخصى از حضرت صادق (ع) در مورد مردى
سؤال كرد كه زمين موات رها شده از جانب مالك را آباد كرده، انهار آن را جارى
ساخته، درختانى در آن غرس كرده و در آن ساختمان ساخته است. حضرت در پاسخ فرمودند
كه على (ع) فرموده است: «من احيا ارضا من المؤمنين فهى له»؛ يعنى هر كس از مؤمنين
زمين مواتى را احيا كند مال او خواهد شد. [٢]
در نقد و بررسى دلايل ابراز شده، موارد زير قابل ذكر است:
١. استناد به قاعدۀ تسليط در اين امر مخدوش است؛ زيرا مفاد
قاعدۀ مزبور آن است كه صاحبان اموال بر آنچه مصاديق مال محسوب مىشود، تسلط
دارند؛ به اين معنى كه مىتوانند هر تصرفى كه بخواهند در آن اشيا اعمال كنند؛ نه
آنكه فقط بر عنوان ماليت سلطه دارند و ماليت اموال در اختيار آنان است به گونهاى
كه بتوانند اشيا را از ماليت ساقط كنند.
بنابراين،
چنانچه بگوييم صاحبان اموال، اختيار ندارند اموال را از مالكيت ساقط سازند، اين
گفته با عموم اصل تسليط بر اموال منافى نخواهد بود و محدوديتى در اصل سلطۀ
مالك ايجاد نخواهد كرد.
[١] همانجا؛ ح ١٣.
[٢] همان؛ ج ١٣، كتاب اللقطة، باب ١٢.