‌
مناسب، عسر و حرج تشخيص دهد، موظف است تا رفع عسر و حرج به مدت پنج سال، از تاريخ ٢٨/ ٦/ ١٣٦٤، از صدور حكم خوددارى كند و مستأجران اماكن آموزشى و دولتى مكلفند ظرف اين مدت، براى رفع كمبود اماكن تدابير لازمى اتخاذ كنند. [١] در تاريخ ٨/ ٧/ ١٣٦٩ نيز به موجب ماده واحده ديگرى، مدت مربوط به منع تخليه اماكن مورد استفادۀ مهاجران جنگى به علت عسر و حرج، از تاريخ ٣/ ٧/ ١٣٦٩ تا ٢ سال ديگر نيز تمديد شد.
تكمله: نظريه تغيير اوضاع و احوال در حقوق خارجى (بحث تطبيقى)
در حقوق بين الملل و نيز حقوق داخلى بسيارى از كشورها نظريه‌اى تحت عنوان «نظريه تغيير اوضاع و احوال» [٢] يا «نظريه حوادث پيش‌بينى نشده» [٣] مطرح است كه شباهت زيادى با قاعده نفى عسر و حرج در فقه و حقوق اسلامى دارد كه مقايسه و تطبيق آن با قاعده نفى عسر و حرج مفيد به نظر مى‌رسد.
به موجب اين نظريه هرگاه در اثر بروز حوادث پيش‌بينى نشدۀ غير قابل رفع و اجتناب، تعادل عوضين معامله به نحو فاحشى به هم بخورد و در نتيجه، اجراى مفاد قرارداد دشوار و مشكل شود قرارداد مذكور در صورت امكان توسط قاضى تعديل مى‌شود و يا حسب مورد انحلال مى‌يابد. اين نظريه ريشه در حقوق روم دارد و مبتنى بر قاعده «
rebus sic stantibus
» و منتسب به «سن توماس داكن» است.
اين نظريه هنوز به طور رسمى و قانونى در حقوق داخلى همه كشورها وارد نشده است؛ اما چون در واقع زاييده تحولات شديد اقتصادى قرون صنعتى اخير است، در برخى كنوانسيونهاى مربوط به معاهدات بين المللى و قوانين يا رويه قضايى پاره‌اى از كشورها رسوخ كرده است؛ به طورى كه در ماده ٦١ كنوانسيون ١٩٦٦ وين مربوط به معاهدات آمده است: «اگر اوضاع و احوال موجود در زمان تنظيم قرارداد، اساس توافق و تراضى طرفهاى معاهده باشد و اين دگرگونى بنيادى در قلمرو التزاماتى‌

[١] همان؛ ص ٦٧٢. (٢) change of circumstance. (٣) theore de I, imprevision.