قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ٣٨
شرطيت و سببيت، از احكام تكليفى انتزاع مىشوند؛ بدين معنا كه وقتى
شرع جواز و اباحۀ تصرّف در مالى را براى كسى جعل مىكند، ملكيت از آن انتزاع
مىگردد و بنابراين آيه در صدد بيان حكم تكليفى است و حكم وضعى لزوم منتزع از حكم
تكليفى است؛ [١] اما پس از
ايشان اكثر فقيهان معتقدند كه احكام وضعى مستقيما قابل جعلند و منظور آيه بيان حكم
وضعى است و به تعبير ديگر، هدف آيه بيان نفوذ و لزوم عقود و شروط است. [٢]
آيات مربوط به وفاى به عهد نظير ... «وَ
الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذٰا عٰاهَدُوا ...» [٣]
(مؤمنان كسانى هستند كه به عهد خود وفا مىكنند) و «وَ الَّذِينَ
هُمْ لِأَمٰانٰاتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ رٰاعُونَ»* [٤] (آنان كه
اداى امانت و وفاى به عهد را مراعات مىكنند)، همانطور كه
حكم عهد و پيمان بندگان با خداوند را بيان مىكند، پيمانهاى خصوصى ميان مردم را
نيز در برمىگيرد.
٢. سنت
اخبار و روايات متعددى مضمون «المؤمنون (المسلمون) عند شروطهم» را
نقل كردهاند كه به برخى از آنها اشاره مىشود:
١. عبد الله بن سنان از امام صادق (ع) نقل كرده
است كه فرمودند: هر كس مخالف
كتاب خدا شرط كند، مجاز نيست كه انجام دادن آن را بخواهد و كسى كه به آن ملتزم شده
نيز لازم نيست به آن وفا كند.
مسلمانان
تا زمانى ملزم به وفاى به شروط هستند كه آن شروط موافق كتاب خدا باشد. [٥]
٢. ذيل روايت قبل از طريق ابن سنان از امام صادق (ع) روايت ديگرى
به همان مضمون آمده است. [٦]
٣. موثقه اسحاق بن عمار از امام صادق (ع) كه در آن
امام (ع) از پدرشان نقل
[١] مكاسب؛ ص ٢٨٣.
[٢] منية الطالب؛ ج ٢ ص ١٣١؛ طباطبايى حكيم، محسن؛ مستمسك العروةالوثقى؛ ج ١٢، ص ٢٦٨ و خويى (آيت الله)،ابو القاسم؛ مصباح الفقاهة؛ ج ٢، ص ١٤٢.
[٣] بقره، ١٧٧.
[٤] مؤمنون، ٨.
[٥] وسائل الشيعة؛ ج ١٢، ص ٣٥٣.
[٦] همانجا.