كه ابى سعيد خدرى گفته: اين آيه در باره اسير شدن اوطاس نازل شد، كه مسلمانان زنان مشركين را اسير گرفتند و با اينكه در دار الحرب شوهرانى مشرك داشتند با اين همه به حكم اين آيه حلال شدند و منادى رسول خدا ٦ ندا در داد كه هر كس كنيزى از اين زنان نصيبش شده، اگر كنيزش حامله است با او همخوابگى نكند، تا وضع حمل كند و آنها هم كه كنيزشان حامله نيست صبر كنند تا مدت استبرا تمام شود.

وجه نادرستى اين تفسير اين است كه عبارت‌(ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ) مطلق است، هم شامل اسراى جنگى شوهردار مى‌شود، و هم شامل غير آنان، و روايت نامبرده به خاطر اينكه سندش ضعيف است، و قدرت آن را ندارد كه اطلاق قرآن را مقيد كند.

(كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ) يعنى الزموا حكم كتاب اللَّه ، ملازم حكم خدا شويد، و آن حكمى كه خدا بر شما نوشته- و يا بگو واجب كرده را بگيريد (چون كلمه عليكم- به نظر مؤلف قدس سره در اينجا اسم فعل است، و معناى فعل امر- بگيريد- را مى‌دهد،) ولى مفسرين گفته‌اند كلمه كتاب در اين جمله از اين جهت به صداى بالا خوانده مى‌شود كه مفعول مطلق فعلى تقديرى و فرضى است، و تقدير كلام كتب اللَّه كتابا عليكم (خدا عليه شما كتابى نوشته و تكليفى واجب كرده)، آن گاه فعل كتب حذف شده، به جايش مصدر آن فعل به فاعل اضافه شده، و اين مضاف و مضاف اليه به جاى فعل نشسته، و بنا به گفته آنان ديگر (عليكم) اسم فعل نيست بهانه مفسرين در اين تفسير كه كرده‌اند اين است كه اگر كلمه (عليكم) اسم فعل بود بايد مى‌فرمود: عليكم كتاب اللَّه ، (بگيريد كتاب خدا را).

به ايشان اشكال كرده‌اند كه جلوتر آمدن مفعول از فعل چيز نوظهورى نيست، ممكن است (كتاب) را از باب تقدم مفعول بر فعل مفعول عليكم بگيريم.

جواب داده‌اند نحويين اجازه نمى‌دهند زيرا اسم فعل در عمل كردن ضعيف است، خيلى هنر داشته باشد طبق معمول همه افعال در مفعول مؤخر عمل كند، و اما در مفعول مقدم نمى‌تواند عمل كند.

(وَ أُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ) در اينجا اگر خداى تعالى مى‌خواست بفرمايد: غير از اين شانزده طايفه، هر زنى ديگر براى شما حلال است، نمى‌فرمود (ما وراء) چون كلمه (ما) مربوط به غير ذوى العقول است.

ساده‌تر بگويم در عرب در مورد اشيا تعبير به (ما)- (چيز) مى‌آورند، و در مورد اشخاص تعبير به (من- كسى كه)، و چون در آيه سخن از اشخاص است نبايد مى‌فرمود (ما)، از سوى ديگر