ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٢٦ - گفتارى پيرامون منتهى شدن نسل حاضر به آدم ع و همسرش

فرد دارد، مى‌فرمايد: اى ابليس چه چيز تو را باز داشت از اينكه سجده كنى براى كسى كه من او را به دست خود خلق كردم؟ ... ابليس گفت: من از او شريف‌ترم، چرا كه مرا از آتش و او را از گل آفريدى و در آخر از همان يك فرد تعبير به جمع كرده مى‌فرمايد: ابليس گفت:

به عزتت سوگند كه همه آنان را گمراه خواهم كرد، مگر بندگان مخلصت را .

ليكن اين احتمال قابل قبول نيست، و اشكالهاى زير آن را رد مى‌كند، نخست اينكه مخالف ظاهر آياتى است كه نقل كرديم، و دوم اينكه مخالف صريح آيه‌اى است كه در دنبال نقل داستان خلقت آدم و سجده ملائكه و خوددارى ابليس از آن- در سوره اعراف- آمده و فرموده:(يا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوْآتِهِما )[١].

چون ظهور اين آيه در اينكه آدم شخصى معين بوده و در بهشت بسر مى‌برده و شيطان، او و همسرش را فريب داده، جاى ترديد نيست.

سوم مخالفتش با ظاهر آيه زير است كه مى‌فرمايد:(وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ قالَ أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً قالَ أَ رَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى‌ يَوْمِ الْقِيامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا)[٢].

و چهارم مخالفتش با ظاهر آيه مورد بحث است كه مى‌فرمايد:(يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً ...)، به همان بيانى كه در تفسيرش گذشت.

پس همه اين آيات- بطورى كه ملاحظه مى‌فرمائيد- با اين معنا كه جنس بشر به اعتبارى آدم ناميده شود و يك فرد از اين جنس هم به اعتبارى ديگر آدم خوانده شود نمى‌سازد و نيز با اين معنا كه خلقت بشر به اعتبارى به تراب نسبت داده شود و به اعتبارى ديگر به نطفه، هيچ سازگارى ندارد، مخصوصا آيه شريفه:(إِنَّ مَثَلَ عِيسى‌ عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ...)[٣] كه صريح در اين است كه خلقت آدم مانند خلقت عيسى و

[١] اى بنى آدم زنهار كه شيطان شما را دچار فتنه نسازد، هم چنان كه پدر و مادرتان را از بهشت بيرون كرد و لباسشان را از تنشان كند، تا عورتشان نمودار شود. سوره اعراف آيه: ٢٧

[٢] و آن زمان كه به ملائكه گفتيم بر آدم سجده كنيد، پس همگى سجده كردند مگر ابليس، كه گفت: آيا بر كسى سجده كنم كه تو او را از گل آفريدى؟ و اضافه كرد: به من بگو آيا اين موجود خاكى را بر من برترى داده‌اى؟ اى خدا اگر تا قيامت عمرم دهى ذريه و نسل او را از راه بدر خواهم كرد، مگر اندكى از آنان را. سوره اسرا آيه ٦٢ .

[٣] سوره آل عمران آيه ٥٩ .