ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٠٩ - ١٥ - سرانجام دين حق بر همه دنيا غالب خواهد شد

بطور تفصيل نمى‌دانند، هر چند كه فطرتشان علم اجمالى به آن دارد.

و سپس بعد از سه آيه مى‌فرمايد:(لِيَكْفُرُوا بِما آتَيْناهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ)[١] و بعد از شش آيه مى‌فرمايد:(ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ)[٢].

و نيز مى‌فرمايد:(فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ، أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ، يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ)[٣] و نيز مى‌فرمايد:(وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ)[٤] و نيز فرموده:(وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى‌)[٥]، پس اين آيات و امثال آن به ما خبر مى‌دهد كه (اولا: اسلام دين فطرت است، و ثانيا بشر به حكم فطرتش حركت كرده، ولى در تطبيق با مصداق خطا رفته، و ثالثا) اسلام به زودى بطور كامل غلبه خواهد كرد، و بر سراسر گيتى حكومت خواهد نمود.

بنا بر اين، ديگر جا ندارد كه خواننده عزيز به اين گفتار گوش دهد كه بعضى گفته‌اند:

هر چند كه اسلام چند صباحى بر دنياى آن روز چيره گشت، و يكى از حلقه‌هاى زنجيره تاريخ شد، و در حلقه‌هاى ديگر بعد از خودش اثرها نهاد، و حتى تمدن عصر امروز هم چه دانسته و چه ندانسته بر آن تكيه داشت، ليكن اين چيرگى و غلبه‌اش تام و كامل نبود، يعنى آن حكومتى كه در فرضيه دين با همه موارد و صورتها و نتايجش فرض شده، تحقق نيافت چون چنين حكومتى قابل قبول طبع نوع انسانى نيست، و تا ابد هم نخواهد بود، و چنين فرضيه‌اى براى نمونه هم كه شده در تمامى نوع بشر تحقق نيافت، تا تجربه شود، و بشر به صحت و امكان‌

[١] شرك مى‌ورزند، تا به آنچه به ايشان ارزانى داشته‌ايم كفران كنند، تمتع كنيد كه بزودى خواهيد فهميد. سوره نحل آيه: ٥٥ .

[٢] در ترى و خشكى عالم، فساد رخ نمود، به خاطر انحرافهايى كه بشر به دست خود مرتكب شد، و اين ظهور فساد براى آن است كه خداى تعالى نمونه‌اى از آثار اعمال بشر را به ايشان بچشاند، شايد برگردند.

سوره روم آيه: ٤١

[٣] پس بزودى خداى تعالى مردمى را خواهد آورد كه دوستشان مى‌دارد و آنان نيز او را دوست مى‌دارند مردمى كه نسبت به مؤمنين متواضع و ذليل و نسبت به كفار مقتدر و شكست‌ناپذيرند، در راه خدا جهاد مى‌كنند، و از سرزنش هيچ ملامت‌گرى هراس ندارند. سوره مائده آيه: ٥٤

[٤] در زبور هم بعد از تذكراتى وعده داديم كه زمين را سرانجام بندگان صالح من به ارث خواهند برد. سوره انبيا آيه: ١٠٥

[٥] سرانجام پيروزى با متقين است. سوره طه آيه: ٣٢